Ocena brak

Ateizacja Europy Wschodniej

Autor /Titussss Dodano /02.05.2013

Pewne osiągnięcia polityki wschodniej Watykanu nie usunęły urzędowego programu ateizacji w państwachBloku Wschodniego, dały jedynie szansę na przywrócenie Kościołowi hierarchów w niektórychkrajach. Wrogość reżimów wobec Kościoła w tym dwudziestoleciu soborowym nie zanikła, miała jedyniefale przytłumienia lub ożywienia.

W Związku Radzieckim prasę wręcz ekscytowała wrogość w stosunku do Kościoła. Moskiewski Ogoniokbił na alarm (1963), że we Lwowie istnieją trzy tajne klasztory żeńskie. W tym samym roku w KomitecieCentralnym KPZR przygotowano kolejny program ateizacji (raport Ilyiczewa), według któregopostanowiono utworzyć Instytut ateizmu naukowego, zorganizować na uniwersytetach wydziały ateizmunaukowego, wprowadzić w nauczaniu wyższym obowiązkowe kursy propagandy antyreligijnej i ateistycznej,zakładać w szkołach średnich i podstawowych młodzieżowe kluby ateistów i ośrodki propagandyateistycznej, zwiększyć produkcję filmów propagujących ateizm, tworzyć święta świeckie. Do realizacjitego programu przystąpiono od razu na Ukrainie. Dyrektywy kremlowskie obowiązywały w krajachdemokracji ludowej, bo działalność w nich urzędów do spraw wyznań zależała od takiego samegourzędu w Moskwie, jak świadczy przykład pozwolenia na budowę kościoła w Nowej Hucie.

Prześladowanie religii nie ustało przez cały okres. Przeciw temu protestowano publicznie (1964) w Paryżuna zgromadzeniu około 3000 chrześcijan różnych wyznań, zebranych przez Komitet Międzynarodowypod przewodnictwem François Mauriaca. Udzielono informacji, że w Związku Radzieckim istniejepolityczne założenie usunięcia religii całkowicie do 1980 roku. Ujawniono szereg faktów, a wśród nichzamknięcie trzech z ośmiu prawosławnych seminariów duchownych, otwartych w 1945 roku wskutekówczesnej normalizacji życia Cerkwi, oraz opustoszenie dwóch seminariów przez zabranie wszystkichkleryków do wojska.

Prześladowanie odczuwała najbardziej Republika Litewska, która miała najwięcej ludności katolickiej.Po uwięzieniu lub usunięciu biskupów i wielu kapłanów, po zaniknięciu wielu kościołów otwartych pozostało(1968) - według relacji administratora apostolskiego arcybiskupstwa kowieńskiego, biskupa J.Matulaitis-Labukasa - 641 kościołów i kaplic z 1200 czynnych w 1939 roku, a z 2000 kapłanów (1939)na wolności było 850 księży, lecz z nich jedna trzecia nie spełniała funkcji bądź z powodu choroby, bądźskierowana na emeryturę przez komisarza ludowego do spraw kultu. Jako przykład inwigilacji i stosowaniarepresji wszędzie, gdzie było można, podano ukaranie (katolickiej rodziny za to, że na nagrobku wypisała Panie, zbaw nas! co użalano za hasło antyradzieckie.

O swojej tragicznej sytuacji litewscy (katolicystarali się informować opinię świata. W 1971 roku wystosowano Petycja litewskich katolików (17 054podpisy) do Organizacji Narodów Zjednoczonych i do I sekretarza KPZR, Leonida Breżniewa. Katolicylitewscy nie taili swego rozżalenia, że Stolica Apostolska stara się pertraktować z reżimem kremlowskimo modus vivendi dla Kościoła, zamiast publicznie piętnować jego zbrodnie. Młody mechanik (ur. 1953),Romas Kolauta, podpalił się w parku kowieńskim, wołając: wolność dla religii! wolność dla Litwy! Rosjanieprecz! Jego pogrzeb dał okazję do manifestacji, podczas której doszło do walki z siłami bezpieczeństwa.

Na Ukrainie w ogóle nie było można mówić o Kościele katolickim, zwłaszcza unickim, gdyż urzędowonie istniał, wcielony do Cerkwi. Gdy zwolniony z więzienia metropolita lwowski Josyf Slipyj przybył doRzymu i został mianowany (1963) arcybiskupem większym Kościoła ukraińskiego, rząd radziecki protestowałw Watykanie, bo takiego obrządku nie ma na Ukrainie. W nominacji widziano naruszenie warunkówzwolnienia Slipyja i grożono, że może to mieć ujemny wpływ na starania się o modus vivendi Kościołai państwa w całym obozie socjalistycznym.

Dla Węgier Stolica Apostolska (abp Agostino Casaroli) prowadziła właśnie (od 7.05.1963) pertraktacje oukład, który regulowałby sprawy kościelne. Układ podpisany (1964) był pierwszym tego rodzaju aktemprawnym w krajach socjalistycznych Europy Wschodniej. Załatwił sprawę nominacji biskupów i wyższychprzełożonych zakonnych, zobowiązując ich do ślubowania wierności Republice, i przekazywałEpiskopatowi Węgier zarząd Collegium Hungaricum w Rzymie, bo władze reżimowe miały stale pretensjeo opanowanie go przez węgierski kler emigracyjny, wrogi Republice. Dla Kościoła na Węgrzechukład był korzystny, zaraz bowiem obsadzono biskupstwa, usuwając narzuconych wikariuszy kapitulnych.Kościół umocnił się w walce z ateizacją, ale ona nie ustała.

W Czechosłowacji dla katolików nadzieją na poprawę tragicznej sytuacji Kościoła stała się wiosna praska(1968). Trwała krótko wskutek inwazji wojsk radzieckich, i niestety, także polskich, zdołano jednakuzyskać zwolnienie niektórych biskupów i duchownych z więzienia, choć na ogół nie pozwolono im wrócićna urzędy. Nadal pozostały dawne rygory prawne, jak odprawianie nabożeństw w wyznaczonych godzinach.Nie cofnięto zarządzeń, które uniemożliwiały uczenie dzieci religii. W Pradze, która Liczyłaokoło 500 tys. katolików, w tym 100 tys. dzieci, na naukę religii zapisało się zaledwie 500 dzieci. Wieluksięży, poza uwięzionymi, nie dopuszczano do pełnienia funkcji kapłańskich. Około 1500 księży zarabiałona życie pracując (1968) w różnych zawodach.

Rumunia miała tylko przebłysk nadziei na poprawę sytuacji religii i Kościoła, gdy Nikolae Ceausescuzostał (1965) sekretarzem generalnym KPR, a dążąc do władzy dyktatorskiej, na początku chciał sobiezjednać opinię w kraju i za granicą. Zebrał wówczas duchownych przedstawicieli wszystkich wyznańreligijnych i gratulował im lojalności wobec państwa i wkładu w budowę nowej Rumunii. Jego doktrynerstwokomunistyczne, będące przez pewien czas pod wpływami Chin, nie dopuszczało do osłabienia walkiideologicznej (ateizacji), a raczej ją wzmogło.

W Bułgarii, z okazji 20-lecia wyzwolenia (1964), amnestia przyniosła wolność dwóm ostatnim z uwięzionychkapłanów katolickich, kapucynowi Robertowi Prustovowi i asumpcjoniście Marislavowi Bantchevowi,skazanym (1950, 1952) za szpiegostwo na 20 lat więzienia. Mniejsze niż w Rumunii i Czechosłowacjirygory wobec Cerkwi i Kościoła nie oznaczały mniejszej indoktrynacji komunistycznoateistycznej.

Albania, najmniejsza i najbiedniejsza z państw socjalistycznych, prowadziła - poza Związkiem Radzieckim- najsilniejszą i najbardziej systematyczną walkę z religią. O prześladowaniu katolików mówił PawełVI w liście apostolskim (1968) z okazji 500-leoia śmierci Skanderbega, bohatera narodowego Albanii ibohatera chrześcijaństwa. Rząd w tym samym roku zniósł Statut Kościoła katolickiego (z 1951 roku),odbierając wszystkim instytucjom religijnym charakter instytucji publicznych. Po 1966 roku zamknięto wkrótkim czasie 2169 świątyń chrześcijańskich i meczetów, ateizację bowiem uznano za cel nadrzędny,gdy na wzór chiński podjęto (1967) rewolucją kulturalną, a Albanię ogłoszono pierwszym ateistycznympaństwem świata.

Jugosławia, nie należąc do obozu Wschodniej Europy, zdobyła się na zawarcie (1966) ze Stolicą Apostolskąukładu, nazwanego Protokółem ustaleń z rozmów w latach 1964-1966. Kościół zyskał swobodę wdziedzinie spraw religijnych i praktyk religijnych, a Stolica Apostolska - uznanie jej kompetencji i jurysdykcjinad Kościołem w Jugosławii. Tito wszakże w swej polityce i działaniu nie rezygnował z komunistycznegocharakteru państwa i z komunistycznej ideologii.

W Niemieckiej Republice Demokratycznej sytuacja Kościoła i religii pogorszyła się, gdy w nowej konstytucji(1968) stwierdzono, że NRD jest państwem socjalistycznym narodu niemieckiego i podporządkowanoKościoły prawu konstytucyjnemu oraz zarządzeniom, które będą wydane na jego podstawie.Wydany wówczas nowy kodeks karny nie uznawał dawnej protekcji prawnej dla Kościołów chrześcijańskich,a przez to spychał je do rzędu instytucji prywatnych. Nie bez znaczenia były też idee nowego (od1971) I sekretarza KC SED, Ericha Honneckera, który marzył o swoim wkładzie w integrację obozusocjalistycznego, co nie mogło się obejść bez integracji ideologicznej, i nawiązał na płaszczyźnie ideologiczneji politycznej ściślejszą współpracę z KPZR. Potwierdziła to konstytucja z 1975 roku. Narzędziemateizacji stało się całkowicie przez państwo zagarnięte wychowanie dzieci i młodzieży.

Podobne prace

Do góry