Ocena brak

APOSTERIORYZM A APRIORYZM

Autor /Ed123 Dodano /08.07.2011

Aposterioryzm,  czyli empiryzm teoriopoznawczy, akcentuje rolę doświadczenia w naszym poznaniu. Ważne w tej sprawie jest to, jak pojmuje się doświadczenie. Aposterioryzm skrajny głosi,  Ŝe wszelka wiedza wartościowa ma charakter empiryczny, oparta jest na doświadczeniu. Spośród róŜnych odmian aposterioryzmu skrajnego wymieńmy sensualizm (teoriopoznawczy), stanowisko, według którego jedynym  źródłem poznania jest spostrzeŜenie zmysłowe. Aposterioryzm umiarkowany ma dwie odmiany. Według jednej oprócz wiedzy empirycznej istnieje wprawdzie wiedza intelektualna, polega ona jednak tylko na rejestracji i zestawieniu tego, co empirycznie dane, nie wychodzi poza porządkowanie i werbalizację wiedzy empirycznej. Druga odmiana jako jedyne pozaempiryczne (niezaleŜne od doświadczenia)  źródło poznania przyjmuje język.

Mianowicie uŜywany język, sens i struktura jego wyraŜeń wyznaczają uznanie lub odrzucenie pewnych zdań. Są to zdania analityczne. Na przykład w języku polskim zdaniem analitycznie prawdziwym (tzn. uznanym wyłącznie na podstawie znajomości re-guł tego języka) jest zdanie „jeśli Jan jest młodszy od Piotra, to Piotr jest starszy od Jana", a zdaniem analitycznie fałszywym jest zdanie „kawaler to męŜczyzna  Ŝonaty". Aposterioryzm umiarkowany logikę i matematykę bądź uwaŜa za zbiór uogólnień empirycznych (jak aposterioryzm skrajny), bądź traktuje jako wiedzę czysto analityczną, wyznaczoną przez przyjęte konwencje językowe. Aprioryzm umiarkowany przyjmuje, Ŝe istnieje wiedza wartościowa (rzeczowa, a nie czysto analityczna) niezaleŜna od doświadczenia, natomiast aprioryzm skrajny głosi, że wartościową wiedzą jest jedynie wiedza niezaleŜna od doświadczenia.

Rozmaicie pojmowano ową rzeczową (syntetyczną) wiedzę nieempiryczną: bądź jako percepcję lub spekulację czysto intelektualną, bądź jako projekcję struktury poznającego (tak w kantyzmie), bądź jako pozaintelektualną intuicję (jak u H. Bergsona). Od sporu teoriopoznawczego (zwanego też metodologicznym, chociaŜ niektórzy odróŜniają teoriopoznawczą i metodologiczną wersję sporu) naleŜy odróŜnić spór psychologiczny, dotyczący genezy i mechanizmu nabywania wiedzy. Na przykład aprioryzm teoriopoznawczy może iść w parze z empiryzmem genetycznym. To, czy pewne stanowiska (np. tomizmu lub fenomenologii) zinterpretuje się jako aposterioryzm umiarkowany czy aprioryzm umiarkowany, zależy w znacznym stopniu od operowania szerokim lub wąskim pojęciem doświadczenia. W kaŜdym razie nie do utrzymania jest ani aposterioryzm skrajny (trudno np. prawa logiki czy matematyki traktować jako indukcyjne uogólnienia, podlegające empirycznemu obaleniu), ani aprioryzm skrajny (nie moŜna twierdzić, iŜ doświadczenie pozbawione jest całkowicie wartości informowania o czymś).

Podobne prace

Do góry