Ocena brak

APERCEPCJA

Autor /Florek Dodano /24.05.2012

(łac. ad-percipere spostrzegać), W sensie najogólniejszym poznanie refleksyjne lub kierowane uwagą i wolą. A. może być ujmowana filozoficznie i psychologicznie.

1. W znaczeniu filozoficznym rozumiano a. rozmaicie: jako spostrzeganie związane z działaniem woli (R. Descartes); jako poznanie refleksyjne (czynne, wyraźne i świadome) zwrócone na stany świadomości, w przeciwieństwie do percepcji jako poznania spontanicznego (G. W. Leibniz) ;

jako świadomość własnego „ja", uchwyconego w trakcie różnorodnych działań człowieka (F.P. Maine de Biran); jako świadomość własnego ,ja" (I. Kant). Kant odróżnił ponadto a. empiryczną — jako świadomość siebie (samoświadomość) towarzyszącą każdemu aktowi poznania realnego przedmiotu i a. czystą, czyli transcendentalną — świadomość własnego, ja" jako podstawy wszelkiego doświadczenia oraz siły zespalającej poszczególne akty działania i poznania;

swoją koncepcją a. transcendentalnej Kant wyprzedził niektóre ujęcia E. Husserla. J.F. Herbart (Lehrbuch zur Psychologie, Kbg 1816) pojmował a. jako proces przyswajania i przekształcania nowych spostrzeżeń przy pomocy spostrzeżeń już posiadanych, tworzących tzw. masę apercepcyjną, do której włączone zostają nowe dane poznawcze; a. jest więc tu syntezą doświadczenia aktualnego z przeszłym. Teoria Herbaría wywarła duży wpływ na jego uczniów, głównie w pedagogice na terenie Niemiec, Anglii i Francji.

2. Psychologiczne znaczenie a. występuje głównie u W. Wundta (Grundzüge der Psychologie I-III, L 1873-74), który pojęcie to związał ze swoją teorią woli, rozumiejąc a. jako proces, dzięki któremu jakaś treść psych, ujmowana jest coraz jaśniej.

Wyróżnił a. bierną, czyli przesunięcie pod wpływem mimowolnego impulsu treści świadomości z peryferii do centrum, i a. czynną — czyli świadome, selektywne nakierowanie uwagi na pewne treści, często połączone z wysiłkiem. Wundt łączył a. z pojęciem uwagi i aktami woli, przeciwstawiając ją samorzutnym procesom myślowym.

W korze mózgowej (w okolicy czołowej) przyjmował istnienie odrębnego centrum apercepcyjnego. Pokrewną koncepcję a. miał O. Kulpę.

Teorię a. w ujęciu Wundta kwestionowali przedstawiciele asocjacjonizmu — H. Ebbinghaus i G.E. Müller. We współcz. psychologii i filozofii pojęcie a. utraciło znaczenie; niektórzy łączą je z-> samoświadomością.

 

E. Koenig, W. Wundt als Psychologe und als Philosoph, St 19093 (W. Wundt jako psycholog i filozof, Wwa 1905); K. Lange, Die A., L 192113; A.W. Messer) Die A., B 1915, 19283; A. de Murait, La conscience transcendental dans le criticisme kantien, P 1958; J. Pieter, Historia psychologii, Wwa 1972, 145-146.

Podobne prace

Do góry