Ocena brak

Antylopy gnu

Autor /Letki Dodano /31.01.2012

Antylopy gnu - kopytne ssaki, dalecy krewni konia i krowy, przypominają wyglądem bawoły, ale w rzeczywistości są przedsta­wicielami rodziny antylop.
Nazwa „gnu" wywodzi się od słowa, którego używały do określenia tych wędrujących ssaków dawne afrykańskie ludy koczowni­cze. Dziś słowo to wchodzi w skład nazwy nauko­wej zagrożonego obecnie wyginięciem gnu bru­natnego (Connochaetes gnou).
Istnieją dwa oddzielne gatunki antylop gnu i oba występują na terenach południowej części konty­nentu afrykańskiego: gnu brunatna, zwana także gnu białoogonową i o wiele liczniejsza gnu pręgowana (Connochaetes taurinus). Gatunek ten, nazywany też gnu pasiastą, jest dominującym ssa­kiem roślinożernym południowoafrykańskich rów­nin. Gnu pręgowana ma sierść brązowopłową, szare pasy na szyi i bokach przedniej części tułowia oraz czarną brodę. U podgatunku Connochaetes tauri­nus albojubatus, czyli gnu białobrodej żyjącej na sawannach Tanzanii, broda jest jaśniejsza. Gnu bru­natna ma sierść o wiele ciemniejszą, spiczastą brodę i sterczącą kępę włosów na pysku. Ogon jest zakoń­czony biało, a masywne rogi wygięte do przodu, a nie na boki, jak to jest u gnu pręgowanej. Gatunek ten jest bardzo rzadki i zagrożony wyginięciem, gdyż dawniej na te zwierzęta nadmiernie polowa­no, co doprowadziło w końcu do załamania się liczebności populacji. Obecnie ssaki te podlegają ścisłej ochronie w kilku rezerwatach na terenie południowej Afryki.
Obydwa gatunki gnu mają zwisające brody i grzywy, długie, zakończone kitą ogony i (u sam­ców i samic) uniesione w górę sierpowate rogi oraz stojące uszy. Pomimo swych smukłych nóg i znacz­nej masy ciała (160 do 270 kg), gnu potrafią szyb­ko biegać, osiągając prędkość nawet 80 kilome­trów na godzinę.

Masowa wędrówka
Co roku w Afryce odbywają się masowe wędrów­ki ssaków roślinożernych. Ogromnym stadom gnu towarzyszą wtedy zebry i inne gatunki antylop. Ojczyzną większości antylop gnu jest położony w południowo-wschodniej części Afryki Park Narodowy Serengeti porośnięty półsuchymi zbio­rowiskami trawiastymi zwanymi sawanną, gdzie rzadko rosną drzewa. Obszar ten podlega ochro­nie i jest miejscem występowania ogromnych stad dzikich zwierząt prowadzących koczowniczy tryb życia. Są one obiektem dokładnych badań zoolo­gicznych, a nad bezpieczeństwem zamieszkują­cych park zwierząt czuwają strażnicy.
Od stycznia do maja, w porze deszczowej na Serengeti spadają obfite deszcze, temperatura szyb­ko wzrasta. Gnu, które w poszukiwaniu świeżej trawy i wody koczowały w małych stadach po cen­tralnych równinach, zaczynają zbierać się w więk­sze grupy i przygotowują się do zmiany pory roku. Pod koniec maja już na dobre zaczyna się pora sucha i pobudzone wrodzonym instynktem zwie­rzęta są zmuszone rozpocząć masową wędrówkę w poszukiwaniu wody i pożywienia.
Schyłek pory deszczowej jest także okresem godów. Wtedy to grupki dorosłych samców w wie­ku ponad trzech lat zakładają terytoria godowe. Pomiędzy samcami dochodzi do rytualnych walk, w czasie których najsilniejsze i najlepiej dosto­sowane samce ustalają swe terytoria. Rywalizujące samce ryczą, zderzają się głowami i bodą rogami. Zwycięzcy tych potyczek udają się na poszukiwa­nie partnerek.
Coroczna wędrówka prawie dwóch milionów osobników jest wywołana zmianami pogodowy­mi. W porze suchej soczyste pastwiska zamienia­ją się w pustą, pozbawioną roślinności krainę. W maju ogromne stado dzieli się na mniejsze grupy, które rozpoczynają wędrówkę w różnych kierunkach. Niektóre grupy podążają w stronę wil­gotnych okolic Masai Mara na północy, inne kie­rują się na południowy zachód w stronę Jeziora Wiktorii, a jeszcze inne na zachód w kierunku Loliondo. W październiku stada te powracają na wyżynne równiny Serengeti, bowiem wtedy zaczy­na się tu pora deszczowa i samice rodzą cielęta.
Czas wędrówek gnu i pora ich rozrodu to dla dra­pieżników okres dobrych, udanych polowań. Antylopy te stanowią główne źródło pożywienia dla lwów, gepardów, szakali, hien i likaonów. Głównym zagrożeniem dla młodych gnu są lwice mające na utrzymaniu własne potomstwo. Cielęta gnu są bowiem dla nich wtedy najłatwiejszą do upolowania zdobyczą. Lwice mogą powodować duże straty wśród cieląt, dlatego samice i młode zagrożonej gnu brunatnej podlegają troskliwej opie­ce strażników. Ludzie ci starają się chronić młode zwierzęta nie tylko przed lwami i kłusownikami, lecz także przed lampartami, hienami i innymi polu­jącymi na nie drapieżnikami.
Gdy stado antylop gnu zostanie zaatakowane przez jakiegoś drapieżnika, pierwszą linię obrony tworzą dorosłe samce. Na najmniejsze oznaki zbliżającego się niebezpieczeństwa gnu reagują uderzaniem kopyt o ziemię i szybkimi ruchami ogonów. Antylopy gnu wykazują wielką odwagę w obronie samic oraz cieląt i czynią użytek ze swych spiczastych rogów, raniąc każdego napast­nika, który znalazł się w ich zasięgu. Tam jednak, gdzie jest to możliwe, gnu wolą ratować się uciecz­ką i gdy w stadzie nie ma cieląt, potrafią szybkim galopem oddalić się z miejsca zagrożenia.

Szybki rozwój
Tuż przed przyjściem młodych na świat ciężarne samice zbierają się w stada. Dzięki temu zapew­niają sobie większe bezpieczeństwo. Stado samic wybiera miejsce na sawannie, które jest porośnię­te niską trawą. Umożliwia to obserwację otocze­nia i zauważenie w porę zbliżającego się z oddali wroga. Rodzące samice gnu lub nowo narodzone cielęta są często atakowane przez hieny. W kilka minut po narodzinach młoda antylopa gnu staje na nogi i zaczyna ssać mleko matki. Najbardziej kry­tyczne są dla niej pierwsze dni życia. Cielę gnu rośnie jednak szybko i gdy ma dziesięć miesięcy, jest prawie tak samo silne jak osobnik dorosły. W tym wieku młode ma już w pełni wykształcony instynkt samozachowawczy.

■ Większość gatunków antylop żyje w Afry­ce i Indiach, jednakże szczątki kopalne wskazują, że ssaki te występowały dawniej także w całej Azji i Europie.
■ Istnieje około 100 gatunków antylop. Naj­większą antylopą jest afrykański eland, któ­ry jest nieco większy od krowy domowej i ma wysokość prawie 2 metrów.
■ Do antylop są zaliczane gatunki o tak egzotycznie brzmiących nazwach jak na przykład buszbok, sitatunga, kudu małe, kudu wielkie, ntala, dujker żółtopręgi, dik-dik, bongo, nilgau i agazel.
Impala i szpringbok, czyli antylopa sko­czek, to ssaki potrafiące wykonywać skoki na wysokość 3,6 m i na odległość 9 m.
Gazela ma wysokość zaledwie 0,6 m. Jest ona jednak najszybszą antylopą i w bie­gu osiąga prędkość ponad 80 km/godz.
■ Najmniejszy gatunek antylopy żyje w la­sach Ghany. Rogi tego zwierzęcia mają dłu­gość zaledwie 2,5 cm, a sama antylopa nie jest większa od królika.

Podobne prace

Do góry