Ocena brak

ANTYFONARZ

Autor /Trzebowit Dodano /24.05.2012

(łac. antiphonale, antiphonarium, liber antiphonariuś), Księga liturg. Kościoła łac zawierająca początkowo —> antyfony mszalne i oficjum brewiarzowego, a od ok. XI w. teksty i melodie antyfon i -» responsoriów oficjum brewiarzowego.

Powstanie a. poprzedziła reforma pap. Grzegorza Wielkiego zmierzająca do ujednolicenia śpiewów liturg. w Kościele zachodnim. Badania m.in. F.A. Gevaerta wykazały jednak (polemizował z nim G. Morin), że pap. Grzegorz I nie może być uważany za autora a. w ścisłym sensie; za pierwszy a. uważa się antiphonale podarowane wraz z responsoriale przez pap. Pawła I królowi Franków Pepinowi Małemu.

W IX w. (wg Amalarego z Metzu) pojawiają się a. zawierające antyfony brewiarzowe i osobne z antyfonalnymi śpiewami mszalnymi (—> gradual).

W X-XIII w. z połączenia a., responsoriale, psałterza, lekcjonarza i homiliarza powstało tzw. antiphonale plenarium; jego kopie, w których — ze względu na rozpowszechniającą się prywatną recytację oficjum — opuszczono zapis muz., nazwano antiphonale breviarium (-> brewiarz); przy końcu średniowiecza antiphonale plenarium wyszło z użycia; do późnego średniowiecza istniały wyciągi z a.

Zachowały się 2 rpsy a. (Rzym Cap. S. Pietro B 79 i British Museum, Add. 29988), zawierające melodie do tekstów opracowanych przez Grzegorza I, oraz 2 inne rpsy a.: Codex Latinus 17,436 z Compiègne (Bibliothèque Nationale, Paryż) z poł. LX w. i Codex 390 z St. Gallen, zw. a. Hartkera z X w.

Przykładem a. średniow. jest wyd. techniką fotograficzną a. z Grazu, pochodzenia węg. z 2. poł. XII w. Pierwsze oficjalne wydanie a. Antiphonale Sacrosanctae Romanae Ecclesiae pro diurnis horis, (R 1912) zawiera, dla udogodnienia kantorom uczestnictwa w liturgii, również pozostałe teksty oficjum (nie wydano dotychczas antiphonale pro nocturnis horis).

W Polsce, po przyjęciu 1577 uchwałą synodu piotrkowskiego ksiąg liturgii rzym., w drukarni Andrzeja Piotrkowczyka w Krakowie wydano 1592 z polecenia kard. J. Radziwiłła Psałterz rzym. ze śpiewem wg zwyczajów pol., 1596 — Officia propria o patronach pol., 1600 na zlecenie prymasa S. Karnkowskiego i bpów pol. — Antiphonarium iuxta ritum Breviarii romani [...] ad uniformem ecclesiarum per universas Regni Poloniae provincias usum congestum, accommodatum;

1645 ukazało się II uzupełnione wydanie a. z 1600, w którym mimo edycji medycejskiej śpiewów liturgii rzym. (1614-15) zachowano tradycyjny śpiew używany w Polsce od średniowiecza; 1918-39 melodie tzw. chorału piotrkowskiego zastąpiono melodiami zawartymi w Liber usualis Missae et Officii.

 

A. Gastoué, Le graduel etl'a. romains. Ly 1913; P. Alfonzo, L'a. dell'ufficio romano, Subiaco 1935; R.J. Hesbert, A. Missarum sextuplex, Bru 1935; W. Lipphardt, Gregor der Grosse und sein Anteil am römischen A. Kongress Bericht, R 1950; Z. Falvy, A Gráci Antifonarium, Bol 1956; R.J. Hesbert, Corpus a. officii I-IV, R 1963-70; P. Salmon, Les manuscrits liturgiques latins de la Bibliothèque Vaticane I, CV 1968.

Podobne prace

Do góry