Ocena brak

Antarktyda - ŻYCIE NA ANTARKTYDZIE

Autor /Szczepan Dodano /22.09.2011

Niewiele więcej niż 2 % obszaru Antarktydy jest wolne od lodu.

Życie roślin i zwierząt lądowych jest ograniczone do tych małych skrawków lądu. Natomiast w wodach okalających Antaktydę jest ono bardzo bogate.

Flora lądowa

Surowy klimat Antarktyki, szczególnie takie czynniki jak niskie temperatury i niedostępność wody, ograniczają liczbę lądowych roślin. Skrajne ubóstwo flory dotyczy przede wszystkim roślin kwiatowych, które reprezentowane są tutaj jedynie przez 2 gatunki: trawę - śmiałka antarktycznego (Deschampsia antarctica) i przedstawiciela rodziny goździkowatych - kolobanta (Colobanthus quitensis). Rośliny te występują jedynie w najbardziej uprzywilejowanych klimatycznie miejscach, na Półwyspie Antarktycznym i wyspach Zachodniej Antarktyki. Ostatnio, oprócz tych rodzimych 2 gatunków, można spotkać zawleczone przez człowieka trawy: wiechlinę roczną (Poa annua) i wiechlinę łąkową (Poa pratensis). W szacie roślinnej Antarktyki dominują rośliny zarodnikowe, a przede wszystkim porosty, glony i mszaki. Większość tych prostych organizmów może kolonizować tereny tak niegościnnego lądu, dzięki specjalnym mechanizmom adaptacji.

Najlepiej przystosowane do ekstremalnych warunków środowiska są porosty - organizmy symbiotyczne złożone z grzyba i glonu. Rosną one na skałach, rzadziej glebie lub kościach zwierząt. Jak dotąd, znamy ponad 300 gatunków porostów antarktycznych. Większe ich bogactwo spotykamy w pobliżu dużych kolonii pingwinów, gdzie tworzą na skałach barwne mozaiki. Charakterystyczną grupę stanowią porosty kolonizujące wnętrza skał tzw. endolity, mające zdolność drążenia tuneli w litej skale, dzięki tym przystosowaniom mogą występować w najbardziej skrajnych warunkach lodowej pustyni. Mszaki w rejonie Antarktyki (znamy dotąd ponad 100 gat.) występują najczęściej w bardziej wilgotnych miejscach, w zagłębieniach terenu. Glony lądowe spotykamy w różnych typach siedlisk (woda kałuż, potoków, jeziorek, mokra gleba, skały). Pospolite są tu również glony żyjące na śniegu i lodzie tzw. kriofity. Ich masowo, występujące latem zakwity powodują występowanie kolorowych śniegów (czerwone, żółte, zielone).

Współczesna roślinność Antarktyki nie wykazuje żadnych związków z subtropikalną roślinnością jaka występowała w trzeciorzędzie. Rosła tu wtedy bujna roślinność drzewiasta zniszczona przez późniejsze zlodowacenia.

Fauna lądowa

Dzisiejsza Antarktyka pozbawiona jest praktycznie fauny lądowej. Stałymi mieszkańcami, przebywającymi tutaj przez okrągły rok, są nieliczne bezkręgowce, głównie wrotki, nicienie, niesporczaki, widłonogi czy bezskrzydłe owady - skoczogonki. Większość pochodzi z innych obszarów kuli ziemskiej i została przeniesiona do Antarktyki głównie przez ptaki i wiatr. Żyją one w zbiornikach słodkowodnych, glebie i mchach.

Wielkie zgrupowania ptaków morskich i fok jakie spotkać można na lądzie w Antarktyce występują jedynie latem w okresach rozrodu i linienia. Zwierzęta te czerpią pożywienie z morza (kryl, ryby, głowonogi).

Największe kolonie, o liczebności dochodzącej do wielu, nawet kilkuset tysięcy sztuk, tworzą pingwiny, które są symbolem Antarktyki. Są to nielotne ptaki o wrzecionowatym ciele, nogach silnie przesuniętych ku tyłowi ciała i zredukowanych skrzydłach w kształcie wioseł. Doskonale przystosowane do panujących tu warunków (przed utratą ciepła chroni je gładko przylegające, nie nasiąkające wodą upierzenie, a pod skórą warstwa tłuszczu), niezdarne na lądzie, wspaniale pływają i nurkują (nawet do 250 m). W Antarktyce występuje 6 gatunków pingwinów: pingwin cesarski, pingwin królewski, pingwin Adeli, pingwin papua (białobrewy), pingwin antarktyczny, pingwin złotoczuby i skałoskoczek. W bezpośrednim sąsiedztwie kontynentu Antarktydy żyją tylko pingwin cesarski (Aptenodytes forsteri) i pingwin Adeli (Pygoscelis adeliae).

Największe z pingwinów - pingwin cesarskie (osiągają do 120 cm wzrostu) nie budują gniazd. Znoszą jedno jajo na lodzie, które przejmuje i wysiaduje samiec - trzymając je na łapach i okrywając fałdem brzucha. Rozród następuje w najcięższych warunkach antarktycznej zimy, gdy temperatura spada nawet do -70oC. Wysiadujące jaja samce zbijają się w zwarte kregi i wędrują zmieniając miejsce w kolonii. Przez 115 dni nie jedzą, tracąc połowę wagi ciała. Samice po złożeniu jaj odchodzą do morza, wracając z pełnym wolem, gdy młode wyklują się z jaj. Wraz z pingwinami pojawiają się latem w Antarktyce drapieżne ptaki latające - wydrzyki, dla których bazę pokarmową stanowią kolonie pingwinów (jaja i pisklęta). Wydrzyk antarktyczny (Catharacta antarctica), zwany także skuą - należy do ptaków wystepujących najdalej na południe ziemi.

Okres rozrodu i linienia spędzają w Antarktyce także przedstawiciele ssaków płetwonogich (Pinnipedia) reprezentowane tu przez 5 gatunków fok właściwych (słoń morski, foka Weddella, foka krabojad, foka Rossa i lampart morski) i 1 gatunek uchatek (uchatka antarktyczna). Słoń morski (Mirounga leonina) - największy przedstawiciel płetwonogich (samce mogą osiagać 6 m długości ciała i wagę 4-5 ton), tworzy w okresie rozrodu przybrzeżne haremy po kilkadziesiąt sztuk. Te olbrzymie zwierzęta, odławiane dla tłuszczu (z jednego osobnika uzyskiwano ok. 600 kg), zostały znacznie przetrzebione. Obecnie, podobnie jak bardzo rzadka foka Rossa i uchatka antarktyczna, pozostają pod całkowitą ochroną. Foka Weddella (Leptonychotes weddelli) jest najdalej na południe ziemi występującym ssakiem. Ciało jej jest doskonale izolowane dzięki bardzo grubej warstwie tłuszczu pod skórą. Niekorzystne warunki spędza pod wodą (utrzymuje otwory w lodzie) doskonale nurkuje na głębokość do 750 m i może przebywać pod wodą do 80 minut.

Życie w oceanie

Życie w wodach okalających Antarktydę jest bardzo bogate pomimo panujących tam niskich temperatur. W zasobnych w tlen i mineralne substancje odżywcze wodach Południowego Oceanu Lodowatego ma miejsce niebywały rozkwit planktonu roślinnego, w którym dominują okrzemki. Planktonowe i żyjące w lodzie morskim okrzemki są pokarmem dla planktonicznych skorupiaków, głównie tzw. kryla będącego podstawą łańcucha pokarmowego w Antarktyce. Są to głównie eufazje (Euphausiacea), z których najliczniejszy jest gatunek Euphausia superba. Stanowią one ogromną biomasę w Oceanie Południowym (zbliżoną do wartości połowów całego światowego rybołóstwa) i są pokarmem przede wszystkim wielorybów, fok, ptaków oceanicznych (głównie pingwinów), ryb i kalmarów.

W wodach antarktycznych żyje ok. 100 gat. ryb. Szczególnie interesująca jest rodzina ryb białokrwistych, których krew pozbawiona jest hemoglobiny i erytrocytów. Wyeliminowanie z osocza krwi erytrocytów zmniejsza prawdopodobieństwo powstawania w nim lodu. Specjalne adaptacje u tych ryb antarktycznych wyrażają się także zwiększeniem rozmiarów serca i ilości płynów ciała oraz zwiększeniem powierzchni oddechowej skrzel, skóry i jamy gębowej (rozwojem sieci naczyń krwionośnych). Pozwala to na wymianę tlenu na drodze osmotycznej, która jest wystarczająca dla funkcjonowania tych ryb żyjących w zimnych, dobrze natlenionych wodach. Do najbardziej znanych ryb białokrwistych należą georgianka, kerguelena i szczękacz.

W chłodnych wodach antarktycznych lato spędzają walenie - ssaki ściśle związane ze środowiskiem morskim. W Antarktyce występuje 6 gatunków z podrodzaju fiszbinowców (płetwal błękitny, finwal, sejwal, minke, humbak i wieloryb gładkoskóry), odżywiających się drobnymi skorupiakami (głównie krylem, który odcedzają z wody przez fiszbiny wyrastające z podniebienia) i 5 gatunków z podrodzaju zębowców (najczestsze z nich to kaszalot i butelkonos), ktore żywią się rybami i głowonogami, a także fokami i pingwinami (drapieżna orka). Szczególne zagęszczenie wielorybóww tym rejonie spowodowała ogromna biomasa kryla wystepująca w wodach Południowego Oceanu; fakt ten uczynił z Antarktyki centrum światowego wielorybnictwa. Obiektem polowań były przede wszystkim fiszbinowce, a także kaszalot z podrzędu zębowców. Większość z tych wielkich ssaków znalazła się na granicy wymarcia, do czego przyczyniła się rabunkowa eksploatacja. Ostatnio liczba wielorybów wzrasta, ale nie wiadomo, czy populacja fiszbinowców powróci kiedykolwiek do stanu poprzedniego, poprzedzającego okres boomu wielorybniczego.

Duże bogactwo ilościowe i jakościowe cechuje faunę denną Antarktyki. Są to głównie przedstawiciele gąbek, wieloszczetów, ślimaków, małż, kikutnic, obunogów, różnonogów, mszywiołów, rozgwiazd, jeżowców, wężowideł, strzykw i innych.

Podobne prace

Do góry