Ocena brak

ANIOŁ STRÓŻ

Autor /Konstans Dodano /23.05.2012

Anioł, którego - wg nauki kat. - Bóg daje człowiekowi za pomocnika tak w sprawach zbawienia, jak i w innych dziedzinach jego życia.

I. W TEOLOGII — Opieka a.s. rozpoczyna się w chwili narodzenia człowieka, a kończy w momencie śmierci.

Pismo św. nie zawiera wyraźnego stwierdzenia, czy każdy człowiek ma swego a.s. ; Kościół nie sprecyzował tej kwestii i nie podał jako dogmatu wiary; teologowie kat. uważają jednak, że nauka o a.s. jest wiarygodna i można ją uzasadnić Pismem św. i Tradycją: Ps 91,11-12 mówi, że Bóg powierzył człowieka troskliwej opiece aniołów; tekst Mt 18, 10 mówi o „własnych" aniołach maluczkich; ojcowie Kościoła (Bazyli Wielki, Jan Chryzostom, Hieronim, Augustyn) rozumieli wymieniony tekst w tym sensie, że każdy chrześcijanin ma swego a.s.

Wyrazem wiary Kościoła w istnienie a.s. było ustanowienie uroczystości ku ich czci; w IX w. święto archanioła Michała i aniołów jako opiekunów ludzi obchodzono 29 IX; 1608 pap. Paweł V zatwierdził ku czci a.s. osobną uroczystość, 1670 pap. Klemens X polecił obchodzić ją 2 X.

Wg teologów opieką a.s. cieszą się nie tylko sprawiedliwi, lecz również grzesznicy i poganie; zdaniem Tomasza z Akwinu grzesznicy oprócz wewn. pomocy naturalnej rozumu korzystają z zewn. pomocy a.s.

Niektórzy pisarze staroż. (Orygenes, Teodoret) i ojcowie Kościoła (Bazyli Wielki, Jan z Damaszku) uważali, że nie tylko poszczególni ludzie mają a.s., lecz także społeczności, w tym również Kościół. A.s. Kościoła kat. jest św. Michał, który wg Dn 10, 12-21; 12, 1 był obrońcą synagogi i narodu izraelskiego. Każdy człowiek, wg nauki kat., powinien polecać się a.s. i okazywać mu swą cześć; kult a.s. nie jest pozostałością kultów politeistycznych, ale opiera się na związku aniołów z Bogiem i prowadzi do kultu samego Boga.

 

Ch. Pesch, Die heiligen Schutzengel, Fr 1925 ; I.J. Kerkhofs, De angelorum custodia, Revue Ecclésiastique de Liège 19(1928) 282288; G. Meunier, Sous la garde des anges, P 1929; J. Danielou, Les anges et leur mission, P 1952; P.R. Régamey, Les anges au ciel et parmi nous, P 1959; Granat DK II 172176; M. Seemann, Die Engel, MySal II 989-993.

 

II. W LITERATURZE POLSKIEJ — Motyw a.s. występuje w literaturze pol. stosunkowo rzadko; nie znany jest pol. poezji średniow., choć Godziny o Aniele Stróżu (Modlitwy Wacława) pochodzą z w. XV; czasem pojawia się w poezji XVI-wiecznej Modlitwa ku własnemu aniołowi (Hortulus polski), CXCIX „rym duchowny" S. Grabowieckiego; czasem w staropolskim dramacie rel. (Dialog o drzewie żywota, 1609); nieco częściej spotyka się go tylko w okresie romantyzmu i w literaturze współczesnej.

W liryce wprowadza się czasem motyw a.s. bez nazwy, z określeniem tylko opisowym; tak jest np. w różnych tłumaczeniach Psalmu XCI, począwszy od najbardziej popularnego przekł. J. Kochanowskiego, w wierszu A. Mickiewicza Do M.Ł. w dzień przyjęcia Komunii Św., gdzie motyw anioła-obrońcy związany jest z życiem nadprzyr. ; w utworze CK. Norwida Wspomnienie.

W imionniku N.Ł., w którym anioł przeciwstawiony jest jako „baszta obrończa z marmuru białego" — przemijalności życia ludzkiego, będącego właściwie ustawicznie stającym się wspomnieniem; podobnie w wierszu K. Brodzińskiego Nowo narodzonemu dziecięciu, w utworze zamykającym cykl B. Leśmiana Aniołowie i w VIII Monologu anielskim W. Bąka; S. Witwicki z czasowego przemilczenia nazwy a.s., ukazującego się dziecku we śnie, czyni zasadę kompozycyjną utworu pt. On; inaczej A.E. Odyniec, który jedną z legend wierszowanych nazywa wprost Anioł Stróż.

Tak nazwany pojawia się ten motyw i w innych wierszach, np. u tegoż Odyńca w Rubelku Tesi, w poetyckiej modlitwie A. Bielowskiego Do mego Aniola-Stróża, w utworze Norwida Do Najświętszej Panny Maryi. Litania, w wierszu Or-Ota Pacierz za mamą, w dwóch wierszach K. Iłłakowiczów-ny o jednakowym tytule Anioł Stróż.

W jednym z nich (trzeci utwór z cyklu Anioły) widać dążność do odnowienia motywu przez ukazanie a.s. jako dzieła sztuki. W krąg motywów lotniczych wprowadza a.s. E. Słoński w tomiku Na gwiezdnym szlaku (1927). Inaczej, wychodząc poza krąg pojęcia rel., próbuje poetycko odnowić ten motyw K.I. Gałczyński; w wierszu Modlitwa do Anioła Stróża a.s. staje się lirycznym posłańcem miłości.

W innym utworze tego poety, pt. Śmierć Andersena, motyw a.s. z encyklopedycznym, rzeczowo--pobłażliwym objaśnieniem: skrzydlaty chłopak, został wprowadzony jako jedna z cech mijającej epoki. Nie brak również ujęć żartobliwych lub groteskowych: dawniejszych (Dwa duchy W. Zagórskiego) i współczesnych.

Dążność do nowego ukazania a.s. obserwujemy również we współcz. dramacie. W Rzece niedoli J. Zawieyskiego jawi się on w ludzkiej postaci Wędrowca z Chaldei, spełniając funkcję łącznika między Bogiem a człowiekiem. Natomiast w misterium adwentowym Każdy tegoż autora a.s. wprowadzony został w tradycyjnej postaci, występującej wcześniej w dramatach romantycznych Dziadów cz. III Mickiewicza i Nieboskiej komedii Z. Krasińskiego.
Z prologu do /// cz. Dziadów motyw a.s. wiąże się wyraźnie z motywem dziecka.

To powiązanie jest częste, występuje w wielu wymienionych już wierszach oraz w utworach z zakresu tzw. literatury dla dzieci: S. Jachowicza Aniołek gościem, B. Zaleskiego Do Anioła Stróża, Or-Ota Anioł Stróż, dłuższy utwór Kołysanki podsłuchane wieczorem w polu Andy Eker (Słoneczny światek, Lw 1937) lub osobna książeczka Stefanii Bańdo-Stop-kowej pt. Anioł Stróż, w której autorka, przeplatając prozę wierszem, opowiada o całodziennej współpracy dziewczynki wiejskiej ze swym anielskim opiekunem. „Anioł Stróż" to również tytuł kilku pol. XX-wiecznych czasopism dla dzieci.

Osobno wspomnieć trzeba o motywie a.s. w tekstach modlitewnych, z których najbardziej znany jest wierszowaną modlitwą Aniele Boży, Stróżu mój, Ty zawsze przy mnie stój. Rozpowszechniona jest też kilkunastozwrotkowa Pieśń do świętego Anioła Stróża ze stale powracającym refrenem „Aniele, przy mnie stój". Mniej znana jest Litanìa do Anioła Stróża. Stefan Sawicki

III. BRACTWA — Pierwsze Bractwo A.S. powstało prawdopodobnie w Rzymie; 1626 było już arcybractwem. Pap. Urban VIII udzielił 30 VIII 1624 generałom i prowincjałom paulinów pozwolenia na zakładanie Bractw A.S. za zgodą miejscowych ordynariuszy.

Członkom bractwa polecano uczestniczenie w codziennej mszy Św., przyjmowanie raz w miesiącu komunii; nakazywano uczyć warstwy niższe prawd wiary chrzęść, godzić powaśnionych, szerzyć kult aniołów; do specjalnych zadań należało pomaganie biednym pielgrzymom i przyjmowanie ich na noc'egi.

W Polsce pierwsze Bractwo A.S. założono na Jasnej Górze przed 1616; na prośbę króla Zygmunta III zatwierdzone przez brewe pap. Urbana VIII z 8 X 1626 otrzymało przywileje arcy-bractwa rzymskiego. Odtąd datuje się bardzo ożywiony rozwój bractwa, do którego przyjmowano przybywających na Jasną Górę pielgrzymów pol. i zagranicznych (1628-40 notowano ponad 200 000 członków ze wszystkich warstw społ.).

Do Bractwa A.S. należeli królowie (np. Zygmunt III z rodziną), przedstawiciele wybitnych rodów pol. (m.in. Leszczyńskich, Lubrań-skich, Opalińskich, Wiśniowieckich), bpi (J. Wężyk, M. Łubieński), pisarze i malarze (m.in. T. Czacki, J. Matejko, Z. Krasiński, E. Orzeszkowa, J.I. Kraszewski, L.W. Syrokomla) i in.; Księga nobiliores personas bractwa zawiera kilka tysięcy wpisów.

Bractwo A.S. popierane przez bpów przyjęło się w Polsce powszechnie; J. Wężyk na synodzie piotrkowskim 1628 zalecił, aby w archidiec. gnieźn. było przynajmniej jedno Bractwo A.S. w każdym dekanacie. Szczególnymi propagatorami bractwa byli bp żmudzki J. Tyszkiewicz i bp krak. M. Szyszkowski.

Do 1640 paulini eryg. Bractwo A.S. w 122 miejscowościach pol., przy wszystkich klasztorach paulinów, szczególnie rozwijało się na Skałce w Krakowie; zakładano je zwł. na terenach objętych wojną, np. premonstratensi prosili 1631 o erekcję bractwa w Nowym Sączu, uważając A.S. za patrona Królestwa Pol., szczególnie pogranicza węgierskiego. Zahamowanie rozwoju bractwa nastąpiło na przełomie XIX i XX w.

Bractwo A.S. rozszerzało się w krajach, w których pracowali paulini, szczególnie na Węgrzech, w Chorwacji, Czechach, Austrii, Szwajcarii, pd. Niemczech. Na skutek kasaty paulinów 1786 w monarchii austro-węgierskiej Bractwa A.S. zaczęły tam zanikać.

 

G. Biedrzychowski, Officia Angelorum erga homines et hominum erga Angelus, Kr 1628; A. Goldonowski, Bractwo świętego A.S. Powinności, artykuły, ustawy, porządki i odpusty, Kr 1641 ; EKośc II 570; S. Szawaryn, Cześć Aniołom Stróżom, czyli nabożeństwo do świętego A.S., Biała Podlaska 1926.

Podobne prace

Do góry