Ocena brak

ANIOŁ PAŃSKI, Angelus Domini

Autor /Konstans Dodano /23.05.2012

Modlitwa odmawiana na głos dzwonu rano, w południe i wieczorem dla uczczenia wcielenia Syna Bożego i związanego z nim macierzyństwa Maryi oraz dla uproszenia sobie jej wstawiennictwa. Składa się z 3 Zdrowaś Maryjo poprzedzonych wersetami zapowiadającymi 3 główne momenty tajemnicy wcielenia: zwiastowanie anioła (Łk 1,26-38), zgodę Maryi (Łk 1,38), zrealizowanie się wcielenia (J 1, 14), oraz z modlitwy Łaskę twoją... o uczestnictwo w chwale zmartwychwstania.

I. DZIEJE — Wg ogólnie przyjętej opinii A.P. pochodzi z ośrodka franciszkańskiego; już w 1 poł. XIII w. franciszkanie propagowali zwyczaj odmawiania Zdrowaś Maryjo na wieczorny głos dzwonu, którym dawano znak gaszenia ogni we wszystkich obejściach;

bł. Benedykt z Arezzo (zm. 1268) nakazał dla uczczenia tajemnicy wcielenia śpiewać po komplecie antyfonę Rzeki Anioł do Maryi, co wyrażało ówczesne przekonanie, że wcielenie dokonało się o zmierzchu; kapituła generalna w Asyżu 1269 nakazała, by bracia zachęcali wiernych do odmawiania na głos dzwonu kilka Zdrowaś (Jean de Dieu). Z czasem A.P. nabrał charakteru modlitwy o pokój; czczono w nim Chrystusa — Księcia pokoju, prosząc go za wstawiennictwem Maryi o spokój w nocy.

Zwyczaj odmawiania A.P. w całym zach. chrześcijaństwie rozpowszechnił się w XIV w.; wówczas zaczęto odmawiać go także rano na cześć Maryi jako „Porannej jutrzenki"; zwyczaj odmawiania w południe wprowadził 1456 pap. Kalikst III w celu uproszenia u Maryi ratunku przed najazdem tureckim.

Obecną formę odmawiania A.P. ustalił w Officium parvum Beatae Mariae Virginis pap. Pius V (1566-72); do powszechnego odmawiania w ciągu całego roku wprowadził 1742 pap. Benedykt XIV, zalecając, by w okresie Wielkanocy zamiast A.P. odmawiano antyfonę Regina coeli. Modlitwę A.P. zalecał w ostatnich czasach szczególnie pap. Pius XII (AAS 48 (1956) 554.

W Polsce ukazywał się dewocyjny mies, ilustrowany, poświęcony głównie propagowaniu kultu świętych i modlitw za dusze zmarłych, wyd. w Wilnie 1937-39; red. ks. Józef Grase-wicz 1937-38 i ks. Bolesław Gramz 1939.

 

Jean de Dieu, La Vierge et l'Ordre des Frères Mineurs, MarMan II 798 ; W. Wójcik, Dzwonienie na A.P. w polskim prawie przedtrydencklm, RTK 2 (1955) 223-241; D. Cresi, // beato Benedetto Sinigardi d'Arezzo e l'origine dell „Angelus Domini", Fi 1958; Angelus Domini, Pd 1959; R. Ducouret, Dire l'Angélus [...] Son histoire. La valeur permanente de cette belle prière, P 1960; H. Schauerte, LM I 217-221; CE. Roques, Angelus Domini, MarEc.

 

II. W LITERATURZE POLSKIEJ — Do XVIII w. brak wzmianek zarówno o modlitwie, jak i zwyczaju. Jako motyw literacki pojawia się w okresie przełomu romantycznego; występuje jako element wzbogacający realia kolorytu lokalnego, służy uzyskaniu tła nastrojowego, może także służyć określonej treści ideowej, jak w wierszu K. Brodzińskiego Dzwonek wiejski, w którym wzmianka o A.P. stanowi okazję do zademonstrowania oświeceniowego stosunku do włościan.

Częstsze wzmianki pojawiają się w twórczości romantyków: u A. Mickiewicza (Ucieczka, Pan Tadeusz, ks. XI w. 192-193), J. Słowackiego (Złota czaszka, akt I cz. 1; Ksiądz Marek, akt II w. 331-332; Sen srebrny Salomei, akt I w. 233-234), T. Lenartowicza (Mazur za wolami) i in.; z czasem motyw ten nabiera charakteru bardziej refleksyjnego, np. u K. Ujejskiego (Anioł Pański) czy K. Glińskiego (Ave Maria) lub opisowo-refleksyjnego, jak u H. Sienkiewicza (Potop, Rodzina Połanieckich), W. Reymonta (Chłopi).

Poeci młodopolscy wykorzystywali treści rel. i realia obrzędowe do uzyskania efektów nastrojowych, np. wiersze S. Korab-Brzozowskiego i W. Perzyńskiego Anioł Pański, a nade wszystko szczególnie popularny Anioł Pański K. Tetmajera.

W wierszach kat. poetów XX w. (J. Liebert, Dzwony) motyw modlitwy A.P. odzyskał swoje rel. znaczenie. Na uwagę zasługuje ideowo-artystyczna funkcja motywu dzwonów na A.P. rozlegających się z kościoła św. Aleksandra w odbudowywanej Warszawie w powieści P. Gojawiczyńskiej Stolica.

Podobne prace

Do góry