Ocena brak

Anglia, Francja, Hiszpania - „nowe monarchie" XVI w.

Autor /xperia10 Dodano /25.04.2012

Wiek XVI uznaje się powszechnie za początek ery nowożytnej. W tym czasie w Europie powstały silne państwa o charakterze narodowym, w których całość władzy skupiona była w rękach jednego monarchy.

Kształtowanie się państw nowożytnych było długim procesem, trwającym, z przerwami, kilka stuleci. Jednak uznać należy, że już na początku XVI wieku „nowe monarchie" Europy Zachodniej, takie jak Anglia, Francja czy Hiszpania, posiadały pewne charakterystyczne cechy państwa nowożytnego. Rządy w tych krajach sprawował zwykle monarcha absolutny, w którego rękach znajdowała się nieograniczona władza ustawodawcza i wykonawcza. Ponadto obywateli tych krajów, niezależnie od wyznania czy pozycji społecznej, zaczęła coraz silniej łączyć więź narodowa.

Kształtujący się układ różnił się znacznie od m średniowiecznych stosunków społecznych, w których monarchowie często byli zaledwie „pierwszymi wśród równych" w sieci wzajemnych powiązań feudalnych. Powiązania te zwykle rozciągały się poza granice danego kraju. Także przywileje przysługujące różnym stanom, wynikające z tradycji, prawa lub umowy, ograniczały władzę monarchy. Do szczególnie uprzywilejowanych stanów należało duchowieństwo, tworzące, w ramach Kościoła, „państwo w państwie", z własną hierarchią i prawem do zbierania podatków, tzw. dziesięciny.

Jedność

Zwykle władcy „nowych monarchii" dążyli do unifikacji państwa, eliminując bezlitośnie przeciwników. Straciły na znaczeniu zgromadzenia stanowe i im podobne organy, a także arystokracja, chociaż pewni jej przedstawiciele nadal zasiadali na wysokich stanowiskach. Ograniczeniu uległa władza Kościoła, zarówno w krajach katolickich, jak i tych; które zerwały z Rzymem.

W prowadzeniu polityki monarchom coraz częściej pomagali tzw. „nowi ludzie", uzdolnione jednostki wywodzące się z ziemiaństwa i mieszczaństwa, którzy swoje stanowiska zawdzięczali zatrudniającym ich władcom. Jako doradcy i urzędnicy królewscy, ludzie ci kierowali scentralizowaną administracją, ściągając, na przykład, podatki potrzebne na utrzymanie rządu i wojska. Utrzymywanie regularnej armii było szczególnie istotne, jako że wzmacniało władzę monarchy w stosunku do możnowładców.

Państwo angielskie

Doskonałym przykładem nowego typu państwa była Anglia. Po Wojnie Dwóch Róż (1455-85), władza królewska cieszyła się dużym autorytetem, ponieważ społeczeństwo spragnione było pokoju i porządku. Oczekiwania te spełnił pierwszy władca z dynastii Tudorów, Henryk VII (1485-1509), dobry gospodarz, który zadbał o to, by korona angielska stała się finansowo niezależna.

Uzdolnieni ludzie zdominowali administrację królewską, prywatne armie możnowładców zostały zlikwidowane, a sądownictwo usprawnione. Do władz lokalnych Henryk powołał wpływowe osobistości, by pełniły rolę sędziów pokoju. Paradoksalnie rządy silnej dynastii Tudorów w dużej mierze zależały od szerokiego poparcia. Było tak zwłaszcza w czasie panowania Henryka VIII (1509-47), nawet jeśli jego tyrańskie skłonności (objawiające się m.in. w fakcie stracenia dwóch spośród sześciu żon) wydawały się temu przeczyć. Największy kryzys nastąpił, gdy Henryk próbował odsunąć od siebie pierwszą żonę, która nie mogła dać mu męskiego potomka (sprawa pierwszej wagi dla dynastii i państwa). Po tym, jak papież odmówił unieważnienia małżeństwa, Henryk doprowadził do uniezależnienia Kościoła angielskiego od Rzymu i ustanowienia Kościoła anglikańskiego (1534), którego głową sam się obwołał. Tak więc początki reformacji w Anglii miały charakter czysto polityczny, i kraj ten przez jakiś czas pod wieloma względami pozostawał katolicki.

Nowi posiadacze ziemscy

Kolejnym krokiem Henryka była likwidacja klasztorów, a następnie przejęcie i sprzedaż ich ogromnych posiadłości. W ten sposób powstała klasa nowych posiadaczy, silnie związanych wspólnotą interesów z dynastią Tudorów. W czasie rządów nieletniego Edwarda VI (1547-53) Anglia stawała się coraz bardziej protestancka. Nieudanej próby rekatolizacji kraju podjęła się Maria I Tudor (1553-58), jednak ostatecznie, za panowania jej siostry Elżbiety I (1558-1603) utrwalił się protestancki charakter Anglii. Znamienne było to, że w każdym przypadku wybór władcy, dotyczący panującego wyznania, był powszechnie akceptowany przez obywateli.

Zjednoczenie Hiszpanii

Zjednoczenie Hiszpanii poprzedzone zostało małżeństwem Izabeli I Katolickiej z Ferdynandem II Katolickim, dzięki któremu doszło do unii personalnej Kastylii i państwa aragońsko-katalońskiego; Za czasów ich rządów dobiegła końca (wraz ze zdobyciem Grenady w 1492 r.) wielowiekowa rekonkwista, czyli walka chrześcijan o wyparcie muzułmanów z Półwyspu Iberyjskiego.

Rok 1492 to również data wyruszenia pierwszej wyprawy Kolumba i, co stanowiło oznakę wzrastającego fanatyzmu religijnego Hiszpanów, wypędzenia Żydów. Proces jednoczenia państwa zakończył się w 1516 r., kiedy na tronie zasiadł Karol I z dynastii Habsburgów. Jednak władca ten został później cesarzem rzymsko-niemieckim, jako Karol V, w rezultacie czego Hiszpania stała się częścią ogromnego, wielonarodowego państwa, bardziej przypominającego struktury średniowieczne niż nowożytne. Pod panowaniem Filipa II (1556-98) Hiszpania stała się największym imperium europejskim.

Zjednoczenie Francji

Dążenia dynastii Walezjuszów do całkowitego zjednoczenia ziem Francji były przyczyną wojny stuletniej (1337-1453), w której Anglia utraciła na rzecz Francji resztę swoich posiadłości na kontynencie. Ludwikowi XI (1461-83) udało się później złamać koalicję wielkich feudałów oraz przyłączyć Prowansję i Burgundię (półsuwerenne państwo, które często występowało przeciwko koronie francuskiej). Po nim Karol VIII (1483-98) pozyskał Bretanię (dzięki małżeństwu z Anną Bretońską), jednak następnie uwikłał kraj w tzw. wojny włoskie, które zakończyły się przegraną Francji. Zjednoczenia kraju dokończył Franciszek I de Valois (1515-47), władca, który jak żaden przed nim zasługiwał na miano renesansowego. Jego panowanie wypełniły długotrwałe wojny z Karolem V o hegemonię w Europie.

Nowe monarchie nie były stabilnymi strukturami - na przykład potężna Hiszpania wkrótce utraciła Niderlandy, a wojny religijne we Francji pokazały, jak łatwo rozbić można dopiero co zjednoczone państwo. Jednak proces kształtowania się nowożytnych krajów europejskich rozpoczął się.

WAŻNIEJSZE DATY

1461-1483

Panowanie Ludwika XI

1477

Po śmierci Karola Śmiałego Burgundia przestaje odgrywać rolę ważnej siły politycznej w Europie

1479

Małżeństwo Izabeli I Katolickiej z Ferdynandem II Katolickim

1485

Koniec Wojny Dwóch Róż; Henryk VII (1485-1509) tworzy silną monarchię angielską

1492

Hiszpanie zdobywają Grenadę

1494

Początek wojen włoskich i rywalizacji Francji i Hiszpanii o dominację w Europie

1509-1547

Panowanie Henryka VIII w Anglii

1516

Karol I zostaje królem Hiszpanii, a później (1519) cesarzem rzym.-niem.

1559

Pokój w Cateau-Cambresis kończy wojny włoskie

Podobne prace

Do góry