Ocena brak

ANDRZEJEWSKI JERZY

Autor /DyskotekaGra Dodano /09.02.2012

ANDRZEJEWSKI JERZY, ur. 19 VIII 1909 w Warszawie,
zm. 19 IV 1983 tamże, prozaik i publicysta. W 1927-31 studiował
filologię polską na UW. Debiutował 1932 opowiadaniem
Kłamstwa w warsz. dzienniku „ABC", z którym_współpracował
jako recenzent teatr, i lit., 1935-37 prowadził dział lit.
w tyg. —> „Prosto z mostu". Podczas okupacji niem. brał udział
w konspiracyjnym życiu kulturalnym. Po wyzwoleniu działał
w Krakowie i Szczecinie: 1946-47 był prezesem krak. oddziału
ZZLP, 1950-52 prezesem oddziału szczec. i wiceprezesem
ZG ZLP. Po powrocie do Warszawy redagował 1952-54
tyg. „Przegląd Kult.", po 1955 należał do zespołu red. miesięcznika
„Twórczość", od 1972 był stałym współpracownikiem
tyg. „Literatura"; 1952-57 poseł na Sejm PRL. Za poszczególne
utwory otrzymał Nagrodę Młodych PAL (1939), nagrodę
m. Krakowa (1946) i tyg. „Odrodzenie" (1948).
W swej twórczości A. jest wyrazicielem postawy moralistycznej.
Począwszy od wczesnych opowiadań (zbiór Drogi nieuniknione
1936), inspirowanych przez kat. problematykę moralną,
dominuje w jego dorobku poszukiwanie trwałych wartości
i wzorów duchowych, realizowane w dramatycznych
rozterkach i ujawniające ludzką ułomność i bezsiłę. Wyraża
się to w ponawianym stale modelu fabularnym klęski bohatera,
a także w stylist. ukształtowaniu tej prozy, oscylującej
między lirycznym i heroicznym patosem a poetyką ironiczne-
go dystansu i satyr, groteski. Życie duchowe człowieka ma dla
A. genezę moralną - jest służbą, realizacją idei, obowiązkiem,
pojętym jako prosta konsekwencja istnienia: częste w jego
utworach motywy, nagłego nawrócenia, decyzji ideowej nie
wymagają racjonalnych i życiowych uzasadnień. W powieści
—> Ład serca (1938) oparcie moralne daje bohaterowi, księdzu
kat., wiara w Boga. W opowiadaniach'powst. w czasie okupacji
i osadzonych w realiach tego okresu (zbiór m Noc 1945) pisarz
szuka in. motywacji moralnych, pokrewnych heroizmowi conradowskiemu:
wierność przyjaźni, człowieczeństwu, samemu
sobie - stawiają bohaterów wobec alternatywy tragicznej.
W in. utworach okupacyjnych A. ukazał odmienną, groteskowo-
absurdalną stronę ówczesnego życia, jawnego i konspiracyjnego
(opowiadania włączone do zbioru Złoty lis 1955), ujął
też z ironicznego dystansu mit patriot. bohaterstwa (dramat
historyczno-metaforyczny Święto Winkelrida, napisany 1944
z J. Zagórskim, wyd. 1946, wyst. 1956). W latach powojennych,
po dramatycznych pytaniach moralnych i polit. zawartych
w powieści —> Popiół i diament (1948), po aktach deklaracji
światopoglądu marksist. (zbiór publicyst. Partia i twórczość
pisarza 1952, satyra pozytywna w powiastce filoz. Wojna
skuteczna, czyli Opis bitew i potyczek z Zadufkami 1953), po
nawrocie do wspomnień młodości (Książka dla Marcina 1954),
twórczość A. weszła w fazę kryzysu ideowego i zwątpienia
w etyczną czystość idei - ukazywanej jako siła fatalistyczna,
która realizuje się drogą kłamstwa i deprawacji niewinnych,
kosztem ich młodzieńczej żarliwości (adept inkwizycji hiszp.
i uczestnicy dziecięcej wyprawy krzyżowej w metaforycznosymbolicznych
opowieściach Ciemności kryją ziemię 1956
i Bramy raju 1960, ekranizacja jugosł. 1967, reż. A. Wajda).
Świadomość desakralizacji idei, obawa przed uległością wobec
wartości pozornych skierowały bohaterów A. na drogę
świadomej gry o znaczenie własnego życia. W powieści Idzie
skacząc po górach (1963), pamflecie na współcz. kulturę w jej
elitarnych i masowych przejawach, wielki artysta przezwycięża
konflikt między prawdą życia a fałszem idei, czerpie siłę
z ponawianego przewrotnymi sposobami kontaktu z młodością.
Motyw obrony własnej suwerenności w świecie wartości
skonwencjonalizowanych i zdeprawowanych zarysowuje
się również w powieści o losach i postawach współcz. inteligencji
pol. Miazga (fragm. „Twórczość" 1966 nr 10, całość
1981), utworze wielowątkowym, o kompozycji otwartej,
łączącym splątane wątki fabularne i autotematyczne (fragm.
dziennika pisarskiego) z publicystycznymi. Terenem obserwacji
jest stołeczne środowisko twórcze, izolowana elita artyst.
pogrążona w intrygach, bezwładzie i cynizmie, uwikłana
w konflikt z władzą. Projektowany przez obie strony kompromis
załamuje się, a wartością ocalałą okazuje się talent twórczy,
pojęty jako emanacja buntowniczego ducha dionizyjskiego,
z którego sztuka czerpie soki żywotne. Ponadto utwory
o charakterze metaforycznym, nawiązujące do wątków mitol.
dramat .Prometeusz 1973) i bibl. (opowiadanie A teraz na
ciebie zagłada... 1976), studium umierania wielkiego pisarza
Już prawie nic (1979), Nowe opowiadania (1980), fragm. autobiografii, prozy fabularnej i dziennika (Z dnia na dzień, kontynuacja pt. Rozmowa z cieniem, druk. 1972-81 w tyg. „literatura");
wybory: Niby gaj. Opowiadania 1933-1958 (1959,
wyd. 3 rozsz. 1967), Trzy opowieści (1973, wyd. 2 1980).
Przekłady na ok. 30 języków.


K WYKA Pogranicze powieści, wyd. 2 W. 1974 (wyd. 1 1948); A.
KIJOWSKI J.A. - szkic do portretu, „Twórczość" 1959 nr 6; A.
SANDAUER Szkoła nier/.eczywistości i jej uczeń, w: Bez taryfy
wyd. 3 zmień. Kr. 1974 (wyd. 1 1959); W. MACIĄG J.A., w: 16
uran. Kr. 1961; T. WALAS Zwierciadła J.A., w: Prozaicy dwudziestolecia
międzywojennego (zbiór.), wyd. 2 W. 1974 (wyd. 1 1972); W.
SADKOWSKI A., W. 1973 AA; J. BŁOŃSKI Portret artysty w latach
wielkiej zmiany, w: Odmarsz, Kr. 1978. Włodzimierz Maciąg

Podobne prace

Do góry