Ocena brak

Analiza kosztów w układzie rodzajowym

Autor /afro Dodano /24.03.2011

Koszty własne są powszechnie uznawane za jeden z najważniejszych syntetycznych wskaźników charakteryzujących gospodarność przedsiębiorstwa. W kosztach własnych przedsiębiorstwa znajduje się bowiem odzwierciedlenie trafność decyzji strategicznych kierownictwa, racjonalna alokacja zasobów oraz oszczędne, bieżące wykorzystanie wszystkich posiadanych czynników produkcji. Każde więc przedsiębiorstwo stale śledzi kształtowanie się swoich kosztów. Same jednak informacje o ogólnych rozmiarach kosztów mają małą wartość poznawczą i są niewystarczające do sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem. Stąd koszty własne są zawsze poddawane wnikliwej analizie.

Analiza kosztów przedsiębiorstwa rozpoczyna się zwykle od ogólnej ich oceny w sumach globalnych. Ponieważ całkowite koszty przedsiębiorstwa obejmują wiele różnych składników, przez to dla celów analizy muszą być najpierw zgrupowane według określonych kryteriów.

Podstawowym kryterium podziału całkowitych kosztów przedsiębiorstwa jest ich rodzaj, a zgrupowane według tego kryterium koszty tworzą układ rodzajowy kosztów.

Układ rodzajowy kosztów obejmuje jednorodne składniki kosztów, będące z punktu widzenia przedsiębiorstwa prostymi elementami procesu pracy, takimi jak amortyzacja, zużycie materiałów i energii, wynagrodzenia. Do kosztów tych nie zalicza się zużycia energii, półfabrykatów i usług wytwarzanych we własnym zakresie w przedsiębiorstwie, ponieważ są to koszty złożone.

Wszystkie zgrupowane w układzie rodzajowym koszty odnoszą się jedynie do podstawowej działalności operacyjnej. Układ ten nie obejmuje kosztów prostych pozostałej działalności operacyjnej, działalności inwestycyjnej, finansowej, a także kosztów dotyczących funduszy specjalnych. Stosowany w ewidencji i sprawozdawczości układ rodzajowy kosztów obejmuje:

  • zużycie materiałów i energii,

  • usługi obce,

  • podatki i opłaty,

  • wynagrodzenia,

  • świadczenia na rzecz pracowników,

  • amortyzację,

  • pozostałe koszty.

W zależności od potrzeb przedsiębiorstwa układ rodzajowy kosztów może być mniej lub bardziej rozbudowany. Z obserwacji kształtowania się kosztów w układzie rodzajowym można ustalić wielkość i strukturę nakładów pracy żywej i uprzedmiotowionej, poniesionych na wytworzenie konkretnej produkcji.

Układ rodzajowy kosztów pozwala bowiem wyodrębnić koszty materialne i koszty niematerialne.

Na podstawie zmian w strukturze kosztów rodzajowych można określić kierunki rozwoju przedsiębiorstwa oraz uzyskać ogólną orientację dotyczącą poziomu jego technicznego wyposażenia, zakresu powiązań kooperacyjnych, poziomu pracochłonności i materiałochłonności produkcji. Analiza kosztów w układzie rodzajowym ma charakter wstępnej analizy kształtowania się kosztów przedsiębiorstwa w rozpatrywanym okresie. Obserwacja poszczególnych składników kosztów rodzajowych pozwala na wytyczenie kierunków badań szczegółowych.

Szczegółowym badaniom powinny być poddane przede wszystkim te pozycje kosztów rodzajowych, których udział w strukturze jest znaczący i które wykazują istotne zmiany w rozpatrywanym okresie.

Uporządkowany ciąg czynności analitycznych związany z badaniem układu rodzajowego kosztów można sprowadzić do :

  • porównania kosztów faktycznych danego okresu z kosztami planowanymi na ten okres i kosztami faktycznymi poprzednich okresów,

  • ustalenia dynamiki kosztów rodzajowych,

  • oceny struktury kosztów rodzajowych,

  • rozpoznania czynników powodujących zmiany wielkości i struktury kosztów rodzajowych,

  • porównania wskaźników struktury rodzajowego układu kosztów badanego przedsiębiorstwa ze wskaźnikami struktury innych przedsiębiorstw.

Analizę kosztów w układzie rodzajowym rozpoczyna się od ustalenia stopnia wykonania planu i dynamiki kosztów. Porównania z planem dokonuje się zwykle w wielkościach bezwzględnych i ustala się odchylenia, natomiast do porównań w dłuższym okresie wykorzystuje się wskaźniki dynamiki.

Porównanie faktycznych kosztów rodzajowych z planem w wielkościach bezwzględnych dostarcza rzetelnych informacji o kosztach tylko wówczas, gdy w badanym okresie nie wystąpiły istotne zmiany cen, stawek i taryf w kooperacji biernej oraz w wielkościach produkcji i jej strukturze asortymentowej. Zmiany te zniekształcają koszty w czasie i utrudniają ich porównywalność.

W analizie międzyokresowej kosztów rodzajowych wykorzystuje się głównie wskaźniki dynamiki, przez co częściowo jest eliminowana ograniczona porównywalność kosztów w wielkościach bezwzględnych. Przy wykorzystaniu wskaźników dynamiki najpierw rozpatrujemy dynamikę całkowitych kosztów rodzajowych, a następnie dynamikę poszczególnych składników tych kosztów na tle dynamiki całkowitych kosztów rodzajowych. Porównania te upoważniają do stwierdzenia, jakie składniki kosztów rodzajowych uległy największym zmianom.

Aby można było wnioskować o faktycznej zwyżce lub obniżce kosztów rodzajowych, należy zmiany tych kosztów porównać ze zmianami produkcji. Korzystne zmiany w kształtowaniu kosztów wystąpią wówczas, gdy wskaźnik dynamiki całkowitych kosztów rodzajowych jest niższy od wskaźnika dynamiki produkcji. Taka relacja oznacza względną obniżkę kosztów rodzajowych, co można wyrazić następująco:

Wskaźnik dynamiki całkowitych kosztów rodzajowych < 1

Wskaźnik dynamiki produkcji < 1

Choć porównanie kosztów rodzajowych z produkcją jest uzasadnione, należy podkreślić, że poszczególne pozycje kosztów rodzajowych w różnym stopniu reagują na zmiany wielkości produkcji, np. amortyzacja i zużycie materiałów. Ponadto w celu ustalenia kosztu wytworzenia produkcji gotowej należy koszty rodzajowe skorygować o różnicę pomiędzy stanem końcowym i początkowym produkcji nie zakończonej i rozliczeń między okresowych kosztów. Przyrost stanu produktów pomniejsza koszt wytworzenia produkcji gotowej, natomiast zmniejszenie stanu produktów zwiększa koszt wytworzenia produkcji. Korekty takiej można dokonać za pomocą poniższej formuły: Koszty rodzajowe + Zmniejszenie stanu produktów - Zwiększenie stanu produktów = Koszty wytworzenia produkcji gotowej.

Głównym elementem analizy całkowitych kosztów w układzie rodzajowym jest analiza ich struktury.

Wskaźniki struktury informują o udziale poszczególnych elementów układu rodzajowego w całkowitych kosztach, wzajemnych proporcjach między różnymi składnikami kosztów rodzajowych oraz między kosztami materialnymi i niematerialnymi. Analizując strukturę kosztów rodzajowych określonego przedsiębiorstwa, należy obliczyć procentowy udział poszczególnych składników kosztów oraz ustalić ich zmiany. Na tej podstawie można stwierdzić, czy zmiany kosztów rodzajowych badanego przedsiębiorstwa nawiązują do ogólnych prawidłowości w tej dziedzinie, czy też nie. W racjonalnie rozwijającym się przedsiębiorstwie, tj. troszczącym się o postęp techniczny i organizacyjny, zmiany w strukturze kosztów rodzajowych powinny zmierzać do:

• wzrostu udziału kosztów amortyzacji,

spadku udziału płac oraz odpowiedniego wzrostu udziału kosztów materiałowych,

• wzrostu udziału kosztów energii i kosztów usług remontowych, jako wynik wzrostutechnicznego uzbrojenia pracy.

Zatem przedsiębiorstwa, które mają relatywnie wysokie wskaźniki udziału kosztów amortyzacji, energii, zużycia materiałów i odpowiednio niskie wskaźniki kosztów wynagrodzeń, można przypuszczać, że reprezentują wysoki poziom techniczny i organizacyjny. Jeśli proporcje te są odwrotne, oznacza to, że produkcja przedsiębiorstwa jest pracochłonna i na niskim poziomie technicznym.

Podobne prace

Do góry