Ocena brak

Analiza kosztów w układzie kalkulacyjnym

Autor /afro Dodano /24.03.2011

Układ kalkulacyjny kosztów grupuje koszty nie według rodzaju zużytych czynników produkcji, lecz ze względu na jednostkę kalkulacyjną, którą może być wyrób gotowy, jego część lub wyodrębniona część procesu technologicznego. Zadaniem układu kalkulacyjnego kosztów jest takie zgrupowanie kosztów, aby można było ocenić wielkość i strukturę kosztów jednostkowych oraz całkowitych kosztów wytworzonej i sprzedanej produkcji. Układ kalkulacyjny kosztów służy więc do oceny opłacalności produkcji zarówno pojedynczego wyrobu, jak i całej produkcji. Cechą charakterystyczną układu kałkułacyjnego kosztów jest podział kosztów na koszty bezpośrednie i koszty pośrednie. Podstawą tego podziału jest związek kosztów z produkcją oraz sposób, w jaki są one odnoszone na jednostkę kalkulacyjną.

Układ kosztów kalkulacyjny szereguje różne pozycje kosztów ze względu na ich związek z technologią i organizacją produkcji. Podstawą układu kalkulacyjnego kosztów jest podział ogółu kosztów ze względu na możliwość ich przyporządkowania obiektom odniesienia, które stanowią jednostki kalkulacji. Zgodnie z tym kryterium koszty dzieli się na:

koszty bezpośrednie

koszty pośrednie

Liczba i treść pozycji układu kosztów zależy od rodzaju produkcji, sposobu planowania i kontroli kosztów, oraz możliwości i złożoności obliczeń poszczególnych pozycji kosztów. Typowy układ kalkulacyjny kosztów przedstawia się w następująco:

  1. materiały bezpośrednie,

  2. paliwo i energia technologiczna,

  3. koszty zakupu,

  4. płace bezpośrednie,

  5. koszty bezpośrednie,

  6. koszty wydziałowe,

  7. koszty ogólnego zarządu,

  8. straty na brakach,

  9. koszty sprzedaży.

Kosztami bezpośrednimi nazywa się te koszty, które można na podstawie dokumentacji źródłowej, bez żadnego dodatkowego przeliczania, odnieść wprost do jednostki kalkulacyjnej.

Do kosztów bezpośrednich zalicza się materiały bezpośrednie wraz z kosztami zakupu, wynagrodzenia bezpośrednie oraz inne koszty bezpośrednie.

Materiały bezpośrednie obejmują zużycie materiałów wchodzących w skład danego produktu lub związanych bezpośrednio z procesem technologicznym tego produktu, a także zużycie opakowań przeznaczonych na konkretne produkty. W skład materiałów bezpośrednich wchodzą materiały zakupione od dostawców oraz także materiały lub półfabrykaty własnej produkcji.

Koszty zakupu są ponoszone w związku z czynnościami poprzedzającymi przyjęcie zakupionych materiałów do magazynu. Na koszty zakupu składają się koszty przewozów wykonanych zarówno we własnym zakresie, jak i opłaty za usługi przewoźników, płace za prace przeładunkowe, prowizje za pośrednictwo handlowe itp.

Do wynagrodzeń bezpośrednich zalicza się koszty wynagrodzeń pracowników zatrudnionych bezpośrednio w procesie wytwórczym, które rozlicza się na wytworzone produkty. Wynagrodzenia bezpośrednie najczęściej są powiększone o świadczenia na rzecz pracowników w postaci składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i inne.

Do innych kosztów bezpośrednich zalicza się takie pozycje kosztów, które można przypisać do konkretnych wyrobów lub zleceń produkcyjnych. Są to najczęściej następujące rodzaje kosztów:

  • zużycie narzędzi i przyrządów specjalnych używanych do wytwarzania określonych wyrobów;

  • koszty usług obcych związanych bezpośrednio z procesem produkcyjnym danego wyrobu;

  • koszty przygotowania i uruchomienia produkcji nowych wyrobów.

Koszty pośrednie są kosztami, których nie można na podstawie dokumentów źródłowych odnieść wprost do określonej jednostki kalkulacyjnej w momencie ich powstawania lub takie ich odniesienie byłoby nieopłacalne, często ze względu na małą sumę tych kosztów przypadającą na jednostkę kalkulacyjną. Z tego względu koszty pośrednie rozlicza się na poszczególne jednostki kalkulacyjne po pewnym okresie za pomocą różnych kluczy podziałowych. Klucze podziałowe mają najczęściej formę narzutu procentowego kosztów pośrednich w stosunku do całości lub wybranego składnika kosztów bezpośrednich.

Do kosztów pośrednich zalicza się:

koszty wydziałowe,

koszty ogólnozakładowe,

koszty sprzedaży.

Koszty wydziałowe dotyczą funkcjonowania poszczególnych wydziałów produkcyjnych. Do kosztów tych zaliczamy przede wszystkim koszty związane z eksploatacją maszyn i urządzeń. Są to tzw. koszty ruchu, w przeciwieństwie do pozostałych kosztów wydziałowych związanych z organizacją produkcji i kierowaniem wydziałami, nazywanych kosztami ogólnowydziałowymi. Na całkowity koszt sprzedaży produktu, oprócz kosztów bezpośrednich i wydziałowych, składają się koszty ogólnozakładowe, zwane kosztami ogólnymi zarządu, i koszty sprzedaży.

Koszty ogólne zarządu są to takie koszty pośrednie, których występowanie jest związane z pracą przedsiębiorstwa jako całości Koszty te dzielimy na dwie grupy, a mianowicie na::

  • koszty ogólnoadministracyjne (wynagrodzenia i świadczenia na rzecz pracowników zarządu przedsiębiorstwa, koszty delegacji, koszty biurowe);

  • koszty ogólne, dotyczące przedsiębiorstwa jako całości (utrzymanie magazynów, ochrona majątku, bezpieczeństwo pracy).

Koszty sprzedaży są związane z czynnościami dokonywanymi po wydaniu wyrobów z produkcji lub z magazynu dla odbiorcy oraz z kosztami ponoszonymi w celu zapewnienia sprzedaży wyrobów gotowych. W związku z tym do typowych pozycji kosztów sprzedaży zaliczamy:

  • wartość zużycia materiałów i paliwa oraz opakowań wysyłanych produktów, opłaty za wynajem opakowań obcych;

  • opłaty za przewóz wyrobów gotowych wykonany we własnym zakresie lub przez jednostki obce;

  • koszty reklamy (opłaty za udział w targach i wystawach, koszty ogłoszeń prasowych, zużycie wyrobów w celach degustacji, eksponatów);

  • pozostałe koszty sprzedaży.

Podobnie jak w układzie rodzajowym kosztów, w układzie kalkulacyjnym liczba i treść pozycji kosztów nie są ściśle określone. Z tego względu nie ma jednego, obligatoryjnego układu kalkulacyjnego kosztów, obowiązującego wszystkie przedsiębiorstwa. W zależności od potrzeb przedsiębiorstwa układ ten może być odpowiednio modyfikowany.

Duża przydatność kalkulacyjnego układu kosztów dla celów analitycznych wynika stąd, że umożliwia on w znacznym stopniu powiązanie tych kosztów z wielkością produkcji. Pozycje kalkulacyjnego układu kosztów, które są zaliczane do kosztów bezpośrednich, wykazują na ogół ścisły związek z wielkością produkcji, ponieważ są to na ogól koszty zmienne. Na zmiany wielkości produkcji nie reagują w sposób jednoznacznie proporcjonalny koszty pośrednie. Większość bowiem z nich ma charakter kosztów względnie stałych, zależnych w większym stopniu od czasu, a nie od rozmiarów produkcji.

Rozpatrując relacje pomiędzy kosztami bezpośrednimi a kosztami pośrednimi, można sformułować kilka postulatów dotyczących racjonalności kalkulacyjnego układu kosztów, a mianowicie:

  • należy dążyć do zwiększenia udziału kosztów bezpośrednich i zmniejszenia udziału kosztów pośrednich,

  • wewnętrzne relacje pomiędzy kosztami wydziałowymi a kosztami ogólnymi zarządu powinny kształtować się na korzyść kosztów wydziałowych,

  • wewnętrzne relacje kosztów wydziałowych powinny zmierzać do zwiększenia udziału kosztów ruchu.

Analiza kosztów w układzie kalkulacyjnym, podobnie jak analiza tych kosztów w układzie rodzajowym, ma charakter analizy ogólnej i polega na:

  • porównaniu kosztów faktycznych badanego okresu z kosztami planowanymi na ten okres oraz z kosztami poniesionymi w okresach poprzednich,

  • ustaleniu dynamiki całkowitych kosztów oraz dynamiki poszczególnych pozycji kalkulacyjnych i porównaniu dynamiki kosztów z dynamiką produkcji,

  • ocenie struktury kosztów w układzie kalkulacyjnym,

  • porównaniu wskaźników struktury kosztów układu kalkulacyjnego badanego przedsiębiorstwa z innymi podobnymi przedsiębiorstwami,

  • rozpoznaniu czynników powodujących zmiany w wielkości i strukturze całkowitych kosztów własnych.

Analizę kalkulacyjnego układu kosztów rozpoczyna się od oceny ich wielkości w sumach globalnych i ustalenia odchylenia kosztów faktycznych z kosztami planowanymi i kosztami poprzednich okresów. Sama kwota bezwzględnego odchylenia kosztów bez porównania jej z wielkością produkcji, nie mówi jeszcze o przyczynach tego odchylenia. Dlatego należy ją odnieść do zmian wielkości produkcji. Do porównań kształtów kosztów układu kalkulacyjnego i produkcji, oprócz wielkości bezwzględnych, wykorzystuje się wskaźniki dynamiki.

Jeśli są one obliczone dla kilku lat, wówczas pozwalają na obserwację tendencji zmian kosztów i produkcji oraz ustalenie relacji między nimi. W analizie kalkulacyjnego układu kosztów przywiązuje się dużą wagę do struktury tych kosztów. Znajomość struktury całkowitych kosztów układu kalkulacyjnego pozwala wyodrębnić składniki o decydującym udziale w strukturze. Wnikliwa ich analiza umożliwi zlokalizowanie potencjalnych źródeł obniżki kosztów.

Podobne prace

Do góry