Ocena brak

Analiza instytucjonalna - Wpływ instytucji na zachowania

Autor /pablo Dodano /19.07.2011

Przypisywanie instytucjom roli zmiennych wyjaśniających zachowania, implikuje kluczowe znaczenie tego pojęcia w analizie politologicznej. Jak pisze V. Lowndes (2006 : 94) „Instytucje polityczne wpływają na zachowania aktorów społecznych kształtując ich wartości, normy, interesy, tożsamości i przekonania”.

Przedstawiciele instytucjonalizmu normatywnego i historycznego traktują instytucje (reguły i normy) kluczową zmienną wyjaśniania zachowań społecznych i politycznych. Reguły i normy mają kluczowe znaczenie w analizie społecznej i politycznej. Wyjaśnianie zachowań przez odwołanie do norm (reguł) różni się od wyjaśniania w terminach praw przyczynowych. A. Rosenberg (2008 : 105) pisze iż „Wyjaśniająca siła reguł opiera się na pewnej formie przymusu, a zatem na wspólnocie, która uznaje dane reguły i zapewnia ich przestrzeganie choćby w ograniczonym stopniu nawet jeśli obowiązujące normy są czasami łamane, co może skutkować karą.” Reguły (normy) są przestrzegane, jeśli ludzie rozumieją ich znaczenie lub/i boją się sankcji. Zawsze jednak znajdą się jednostki, które nie spełniają tych kryteriów. Nawet szanujący prawo obywatele mogą się znaleźć w sytuacji kiedy zachowanie zgodne z określoną regułą nie będzie możliwe lub sensownie uzasadnione. Jednak w odróżnieniu od ogólnych praw przyczynowych, przypadki nie respektowania reguł (w sensie wymuszania zachowań) nie odbierają im mocy dalszego obowiązywania.

Zdaniem politologa Colina Hay’a (2002 : 105) podejście instytucjonalne w analizie politologicznej przyjmuje strukturalne założenie silnego wpływu instytucji na zachowania. Mechanizmy działania instytucji Hay przedstawia w następujących tezach.

1. Gęstość zastanej materii instytucjonalnej w danym kontekście społecznym i politycznym utrwala ustabilizowane praktyki, procesy i tendencje, co czyni je niepodatnymi na zmiany.

2. Instytucje pełnią funkcję normalizującą przez wcielanie podzielanych kodów, reguł i konwencji, i przez to narzucanie podmiotom politycznym systemów wartości, które mogą ograniczać zachowania.

3. Instytucje pełnią funkcje normalizujące przez to, że definiują „logikę odpowiedniego zachowania” w określonym kontekście instytucjonalnym, do których aktorzy dostosowują się w obawie przed spodziewanym sankcjami.

4. Instytucje wcielają idee tego co możliwe, dopuszczalne i pożądane w zakresie celów politycznych, oraz stosowanych środków, narzędzi i technik realizacji celów.

5. Konstruowanie nowych instytucji może być ograniczone przez poleganie na rutynowych schematach działania.

Hay uważa jednak iż zdolność instytucji politycznych do regulowania zachowań jest ograniczona przez słabość sankcji jakie grożą za łamanie obowiązujących reguł. Jego zdaniem instytucjonalizm jest słabszą wersją strukturalizmu. Relacja między podmiotem a instytucją polityczną ma charakter intersubiektywny, aktorzy mają większy wpływ na zmianę instytucji, niż w przypadku działania innych struktur, na przykład ekonomicznych. Inny problem polega na tym, że sankcje za łamanie reguł i norm politycznych nie działają automatycznie. Na przykład złamanie prawa przez reprezentanta może skutkować procesem sądowym i ewentualną karą dopiero po uchyleniu immunitetu poselskiego.

Zdaniem znanej amerykańskiej badaczki instytucji Elinor Ostrom (1986 : 5) instytucje/reguły nie narzucają aktorom politycznym bezpośrednio typu zachowań. Raczej wyznaczają one pola sytuacji decyzyjnych w ramach których aktorzy mają pewien zakres swobody wyboru decyzji. Na przykład prezydent RP, który ma zastrzeżenia do ustawy przyjętej przez Sejm, może ją zawetować lub odesłać do Trybunału Konstytucyjnego celem zbadania zgodności z konstytucją.

Podobne prace

Do góry