Ocena brak

Analiza instytucjonalna - Tradycje i rozwój analizy instytucjonalnej

Autor /pablo Dodano /19.07.2011

Tradycyjny instytucjonalizm stanowił główny nurt badaniach politologicznych do połowy dwudziestego wieku. Na początku ubiegłego stulecia angielski uczony Graham Wallas zapisał następującą obserwację : „Wszyscy badacze polityki analizują instytucje unikając analiz człowieka” (cyt w Rhodes, 1995 : 45). Przedmiotem badań politologii zachodniej w pierwszych dekadach XX wieku były przede wszystkim instytucje demokratycznego państwa prawnego. Analizy państw i organizacji międzynarodowych w perspektywie prawnej i historycznej wyznaczały pole badań i dydaktyki na wydziałach nauk politycznych. Badacze zajmujący się tymi zagadnieniami nie poświęcali wiele uwagi teorii i metodologii badań instytucjonalnych. Ich prace miały charakter deskryptywny, pisane były z perspektywy prawa publicznego, historii i filozofii. W badaniach instytucji stosowano podejścia opisowe właściwe historii, naukom prawnym i teorii normatywnej Instytucje oceniano pod kątem ich rozwoju i reform konstytucyjnych.

Jak pisze V.Lowndes (2002 : 93) „Typowy badacz w przedwojennej tradycji instytucjonalnej przyjmował postawę inteligentnego obserwatora mającego na celu opisanie i zrozumienie świata politycznego jaki go otacza”. Kontynuowano zainteresowania klasyków instytucjonalnej teorii politycznej takich jak Platon, Arystoteles, Hobbes, Locke i Madison, którzy zajmowali się wpływem instytucji politycznych na zachowania i cnoty obywatelskie. W latach trzydziestych wiele uwagi przywiązywano do projektu konstytucji Republiki Weimarskiej, który miał zapewnić demokratyczny i pokojowy charakter tego państwa. Projekt niestety skończył się fiaskiem, bowiem pruska autorytarna kultura polityczna nie mieściła się w demokratycznym porządku konstytucyjnym młodej republiki. Upadek Republiki Weimarskiej i wielu innych demokracji zachodnich pod naporem nazizmu i faszyzmu ukazał słabość instytucji jako gwaranta demokracji. Spadło też zainteresowanie podejściem instytucjonalnym w badaniach politologicznych.

W latach dwudziestych i trzydziestych dwudziestego wieku w nauce amerykańskiej w opozycji do tradycyjnego instytucjonalizmu rozwinął się nurt behawioralny zapoczątkowany przez badaczy Szkoły Chicagowskiej. Przesunęli oni centrum zainteresowań nauki o polityce z formalnych instytucji państwa na realne mechanizmy wpływu i władzy, oraz psychologiczne czynniki zachowań politycznych. Po drugiej wojnie światowej dalsze osłabienie podejścia instytucjonalnego wiązało się z upadkiem reżimów demokratycznych w dawnych koloniach brytyjskich i francuskich w Afryce, które w większości zostały obalone przez pucze wojskowe i zastąpione przez rodzime dyktatury. W politologii powojennej dominującą pozycję zdobyło podejście behawioralne, którego przedstawiciele odeszli programowo od badań formalnych instytucji państwa skupiając uwagę na zagadnieniach socjologii i psychologii politycznej- partiach, grupach interesów, partycypacji, socjalizacji politycznej i kulturze politycznej. W empirycznej teoria polityki rozwinęła się funkcjonalna teoria systemów, analiza kulturowa, i psychologia polityczna.

Od połowy lat 60. podejście behawioralne zaczęło jednak stopniowo tracić wpływy w głównym nurcie politologii amerykańskiej. Politologia weszła w okres pluralizmu szkół teoretycznych i metodologicznych, w którym instytucjonalizm i teoria państwa wróciły do głównego nurtu nauki o polityce miejsce jako wpływowy nurt badawczy. Politolodzy zaczęli znowu doceniać rolę instytucji w procesach politycznych i ekonomicznych. Państwo stalo się przedmiotem badań, nie tylko historycznych i prawnych ale także socjologiczno-politologicznych Jak pisał B.G. Peters (2006 : 28) „Zdolność systemów politycznych do rządzenia jest w dużym stopniu zależna od struktury instytucji i relacji między nimi. Politologia zbyt długo pomniejszała rangę instytucji koncentrując uwagę na zachowaniach jednostek”

Począwszy od lat osiemdziesiątych XX wieku w politologii zachodniej (łącznie z amerykańską tradycyjnie sceptyczną wobec państwa) obserwuje się ponowny wzrost zainteresowania badaniami instytucjonalnymi. Tendencja ta jest wyrazem krytycznego stosunku wielu politologów do praktyki badawczej szkoły behawioralnej i teorii racjonalnego wyboru. Nowy instytucjonalizm kontynuuje zainteresowania tradycyjne politologii, ale przywiązuje więcej uwagi do wyjaśniania mechanizmów społecznych i politycznych leżących u podstaw badanych przypadków. Odchodzi od deskryptywizmu tradycyjnej szkoły instytucjonalnej, ale odrzuca również pozytywistyczne założenia nurtu behawioralnego. Nie rezygnuje z uprawiania naukowej analizy politologicznej, ale inaczej rozumie naturę i funkcje nauki o społeczeństwie i polityce. Badacze nastawieni są na opis i wyjaśnianie konkretnych przypadków zdarzeń politycznych, sięgając do historycznej i porównawczej analizy przypadku. Przedmiotem badań są instytucje państwowe i międzynarodowe, rewolucje, ruchy społeczne, reformy instytucjonalne, etc.

Przedstawiciele szkoły instytucjonalnej zamiast poszukiwania przyczynowych teorii politologicznych, zmierzają do wyjaśniania złożonych mechanizmów polityki przy pomocy analizy historycznej, socjologicznej i ekonomicznej (Hay 2002 : 11). Instytucjonalizm przyjmuje, że w politologii nie ma praw uniwersalnych. Należy zatem dążyć do wyjaśniania mechanizmów życia politycznego w określonych kontekstach narodowych, historycznych, społecznych i kulturowych

Nowy instytucjonalizm przyjmuje, że instytucje (reguły i normy) stanowią zmienne niezależne (struktury) ukierunkowujące zachowania polityczne. Przez instytucje rozumie się względnie stabilne struktury społeczne/polityczne, na które badani aktorzy polityczni w danym czasie mają ograniczony wpływ. Z drugiej strony uznaje się fakt, że instytucje też podlegają zmianom co otwiera pole badań nad czynnikami zmian. Współczesna analiza instytucjonalna bada zatem wzajemne interakcje aktorów, instytucji, oraz kontekstów społecznych i kulturowych w jakich zachodzą te interakcje.

Do bardziej znanych wersji analizy instytucjonalnej zalicza się instytucjonalizm racjonalnego wyboru oraz instytucjonalizm normatywny (socjologiczny). Ten pierwszy opiera się na racjonalności ludzkiego działania w ramach obowiązujących Instytucje stanowią dla racjonalnej jednostki strukturę decyzyjną w ramach której dokonuje ona wyborów zmierzających do optymalizacji indywidualnych korzyści. Instytucjonalizm normatywy zakłada że instytucje wytwarzają normy zachowan społecznych i politycznych takie jak kooperacja, zaufanie, odwzajemnianie korzyści (kapitał społeczny) normy te mogą wzmacniać formalne reguły organizacyjne, nadawać im większą skuteczność.

Podobne prace

Do góry