Ocena brak

Anaksagoras Z KLADZOMEN (Azja Mniejsza)

Autor /koles8181000xd Dodano /19.12.2012

Syn Hegesibulosa,
żył w latach 500/499—428/427 przed Chr.

Wg przekazów bio- i doksograficznych—porzucił rodzinny majatek by poswiecic
sie filozofii. Niektórzy z doksografów nazywaja go uczniem lub towarzyszem
Anaksymenesa, co wskazuje na jego zwiazki z jonska filozofia natury.

Na fakt, iz jako pierwszy z filozofów zwiazał sie z atenskim srodowiskiem intelektualnym
miał niewatpliwie wpływ upadek Miletu (494 przed Chr.); do Aten
przybył ok. 480; jako filozof był nauczycielem Archelaosa z Aten, tragika Eurypidesa,
demagoga Peryklesa, z którym pozostawał w przyjazni. Nie da sie ustalic,
czy pozostawał w kontaktach z Sokratesem, czy tez ten znał poglady A. jedynie
z lektury jego pisma. W 433, na wniosek Tukidydesa, został oskarzony o bezboznosc
i sprzyjanie Persom; oskarzenie miało charakter polityczny i było w istocie
wymierzone przeciwko Peryklesowi. Podstawa oskarzenia i wszczecia procesu
było pismo, w którym A. stwierdzał, ze Słonce to rozzarzona bryła metalu.

W Atenach na mocy tzw. ustawy Diopejthesa oskarzeniu o bezboznosc (.s.beia
[asébeia]) podlegał ten, kto nie oddawał czci bogom panstwowym, wprowadzał
do Aten kult obcych bogów, oraz ten kto orzekał o naturze ciał niebieskich (na
mocy tej ustawy oskarzono i skazano Sokratesa, pózniej sformułowano oskarzenie
wobec Arystotelesa). Nie da sie ustalic, czy doszło do procesu; A. opuscił
jednak Ateny i reszte zycia spedził w milezyjskiej kolonii Lampsakos, gdzie załozył
szkołe filozoficzna i dozył reszty dni w czci i powazaniu, a w testamencie
zalecił, by dzieci Lampsakijczyków w kazda rocznice jego smierci miały dzien
wolny od nauki. Mieszkancy Lampsakos wzniesli ku czci A. ołtarz poswiecony
Rozumowi (No§c [Nous]) i Prawdzie (>Al.jeia [Alétheia]).
Autor nie zachowanego pisma O naturze (Per­ f.sewc [Perí phýseos]),
napisanego pieknym i wzniosłym stylem, znanego i popularnego w Atenach
w V w. przed Chr., jak to poswiadcza m.in. Platon, znanego dobrze Sokratesowi;
fragmenty i główne ustalenia zostały przekazane przez starozytnych filozofów
i doksografów: Platona, Arystotelesa, Teofrasta, Aetiusa, Hipolita, Simplikiosa.

A. uznać nalezy za ostatniego przedstawiciela jonskiej filozofii natury, szukajacej
pierwszych zasad i przyczyn (.rq., .rqa. [arché, archaí]) w elementach
materialnych (stoiqe.a [stoichéia]), weryfikujacej w swym rozwoju kolejno: koncepcje
jednej zasady materialnej (Ksenofanes z Kolofonu), koncepcje ozywionej
materii, majacej w sobie zródło ruchu (Empedokles z Akragantu), a pod wpływem
filozofii eleatów koncepcje jednosci i niepodzielnosci zasad. A. w wyniku
konfrontacji ustalen jonskiej filozofii natury z odkryciami szkoły eleatów przyjmuje,
iz pierwsze zasady, z których powstał swiat i rzeczy, nazywane przezen
„nasionami rzeczy” (sp.rmata qrhmtwn [spérmata chrematon]), albo „czastkami”
(mo.rai [móirai]), w przekazach Arystotelesa zas „homoiomerami” (t¨
.moiomerŹ [ta homoiomeré]), niejednorodne, niepodobne do siebie i niesprowadzalne
do siebie nawzajem, były nieskonczone ( peira [ápeira]) pod wzgledem
liczby (pl.jei [pléthei]), jakosci i małosci. Przed powstaniem swiata i rzeczy
w swiecie, zasady stanowiły mieszanine (s.mmixic [sýmmiksis]) tak scisła, iz nie
wyodrebniała sie w niej, ani tez nie jawiła jako wyrózniona zadna z nich.

A., kontynuujac nurt zapoczatkowany przez Empedoklesa z Akragantu,
zrywa całkowicie z jonskim hylozoizmem, odrywajac zródło ruchu i siłe sprawcza
od materii. Sprawca ruchu, zarówno pierwszego ruchu obrotowego—wiru
(periqwre.n, d.nh [perichoréin, dine]), w wyniku którego poszczególne zasady zaczeły stopniowo oddzielac sie od siebie, jak i ruchu w ogóle—jest Umysł
(No§c), postac bytu pierwszego, istniejacego poza zasadami i niezaleznie od
nich, posiadajacego odmienna niz zasady, delikatniejsza substancje, rozumnosc,
siłe. W kosmogonii A. przyjmuje, iz poczatkiem powstawania swiata z zasad
był ruch wirowy, w jaki wprawił pierwsza mieszanine Umysł. W wyniku ruchu
wirowego pierwotna mieszanina zaczeła sie rozdzielac i wyodrebniły sie
z niej zróznicowane struktury swiata i rzeczy w swiecie, z których kazda zawiera
w sobie wszystkie czastki pierwotne, a w rzeczach zyjacych zawiera sie tez
Umysł.Wprocesie kosmogonii oddzieliło sie najpierw to, co rzadkie—od gestego,
zimne—od goracego, ciemne—od jasnego, wilgotne—od suchego; geste,
wilgotne, zimne i ciemne opadły na dół, tworzac ziemie, rzadkie, gorace, suche
i jasne wzniosły sie do góry. Na ziemi z kolei, w wyniku słabnacego ruchu wirowego
ukształtowali sie ludzie i inne istoty zywe, oraz wszystkie rzeczy. Kazda
rzecz jest struktura złozona z zasad w taki sposób, ze we wszystkim jest czastka
wszystkiego. Proces ten nie realizuje sie tylko w jednym swiecie. Z pierwotnej
mieszaniny ukształtowała sie bowiem niezliczona ilosc swiatów równoległych.
Ziemia, podobnie jak w koncepcji Anaksymenesa, jest płaska, utrzymywana
w górze przez powietrze. Istoty zywe w swej hierarchii (od roslin, przez zwierzeta
po człowieka) maja w sobie czastke Umysłu, która wyróznia je sposród
innych rzeczy.

W filozofii A. zostało wyartykułowane explicite dominujace w filozofii
starozytnej przeswiadczenie, iz nie istnieje powstawanie (g.nesic [génesis])
czegokolwiek z nie istniejacego, ani giniecie (fjor [phthorá]) jako obracanie
sie w nicosc; to, co nazywa sie powstawaniem, jest w istocie mieszaniem sie
zasad (summ.sgesjai [symmísgesthai]), giniecie natomiast to ich rozdzielanie
(diakr.nesjai [diakrínesthai]). A. sformułował odmienna niz Empedokles teorie
wrazen zmysłowych, zgodnie z która postrzegamy „przez przeciwienstwa”
(to.c .nant.oic [tois enantíois]), to znaczy, ze skoro we wszystkim jest czastka
wszystkiego, dzieki temu, co jest w nas zimne, rozpoznajemy i wyrózniamy
to, co jest ciepłe itp. Postrzezenia zmysłowe nie prowadza jednak do poznania
prawdy.

Podobne prace

Do góry