Ocena brak

AMPUŁKA

Autor /Kilian Dodano /22.05.2012

(łac. ampulla), Naczynie liturg. szklane lub metalowe służące do podawania kapłanowi wody i wina podczas mszy św. oraz do przechowywania olejów św. ; w starożytności (zw. też amplą) używana do przechowywania płynów, głównie olejów i wonności.

W początkach chrześcijaństwa znane były zwł. a. : św. Mena-sa, pochodzące z Abu Mina, gliniane, płaskie naczyńka o profilu kulistym, zdobione głównie wizerunkami św. Menasa z dwoma wielbłądami lub różnymi symbolami (a. przechowywane w muzeum w Aleksandrii, we Frankfurcie nad Menem, w British Museum), oraz a. z Monzy i Bobbio (Włochy) srebrne, okrągłe, płaskie naczyńka (z napisami gr.) pochodzenia palest., z VI w. znajdujące się w skarbcach tamtejszych kościołów;

a. były używane przez pielgrzymów przede wszystkim do przechowywania oliwy czerpanej z lamp przy Grobie Chrystusa w Jerozolimie; interesujące ze względu na spotykane na nich przedstawienia życia Chrystusa i NMP, Jerozolimy i Betlejem.

W XI w. a. zastąpiły w liturgii rzym. wyszłe z użycia —> amule; wprowadzono wówczas dwie małe a., w których podaje się kapłanowi podczas mszy wodę i wino (ampulla chrismatis).

Wg przepisów liturgicznych a. powinny być w zasadzie szklane celem łatwiejszego odróżnienia wina od wody oraz utrzymania w czystości; a. metalowe dla rozróżnienia zawartości mają na pokrywie litery V (vinum) i A (aqua). W okresie romańskim a. mszalne były wykonywane ze złota lub kryształu górskiego.

W późnym gotyku a. mają formę wieloboczną i najczęściej są ze szkła; od czasu renesansu uzyskują bogatą ornamentykę. W skarbcu jasnogórskim znajdują się a. z XVII w., srebrne, pozłacane, ozdobione emalią i koralem, dar króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

A. do przechowywania —> olejów św. są wykonane z metalu (złota, srebra lub cyny) i mają kształt odmienny od używanych podczas mszy Św., zwykle są to trzy owalne połączone z sobą naczyńka z wygrawerowanymi inicjałami nazw olejów świętych. Sławna jest a. z Reims (sainte ampoulle), która wg Hinkmara miała być przyniesiona przez gołębicę z nieba przy chrzcie Chlodwiga (496), a nast. używana przy namaszczaniu królów francuskich.

A. były używane również do przechowywania wonności w grobowcach katakumbowych; znane są odnalezione w katakumbach a. ze szkła, gliny i metalu, określane jako krwawe czary (ampullae sanguinolentae, phiolae cruentae, rubri-catae).

Czerwony osad, który się w nich znajdował, uważano za krew męczenników — świadectwo ich męczeństwa. Tak traktowały je decyzje Kongregacji Obrzędów 1668 i 1863. J. Basnage i J. Mabillon podali tę tradycję w wątpliwość, a W. de Buck obalił ją; dalsze badania, zwł. chemiczne, wykazały, że zawartość tych a. stanowiło wino lub woda święcona.

 

Nowowiejski II 613-620; H. Leclerca, DACL I 2, 1722-1747; CM. Kaufmann, Zur Ikonographie des Menas A., K 1910; Kaufmann A 611-617; Ch. Diehl, Manueld'art byzantin, P 1925; C. Cecchelli, Note iconografiche su alcune ampolle bobblensl, RivAC 4(1927) 115-139; A. Colombo, / dittici eburnei e le ampolle metalliche della basilica reale di Monza, Monza 1934; A. Grabner, A. de Terre Sainte (Monza-Bobbio), P 1958.

Podobne prace

Do góry