Ocena brak

AMERYKAŃSKA FILOZOFIA (USA)

Autor /Abcede Dodano /07.12.2012

Jej początki wiążą się z purytanizmem i elementami kalwini-zmu przywiezionymi do Ameryki przez pierwszych kolonizatorów. Najbardziej wpływowym myślicie­lem tej orientacji był później J. Ed-wards (1703-1758), który uważał, że człowiek, jako istota grzeszna, nie jest zdolny do prawdziwej cnoty, ale istnieje też łaska boża, dana tym, któ­rych Bóg wyznaczył do zbawienia.

Do pierwszych amerykańskich filo­zofów zalicza się też S. Johnsona (1696-1772), który pod wpływem idealizmu Berkeleya zwalczał fizy­kę Newtona. Wojna o niepodległość (1775-1783) przyczyniła się do duże­go ożywienia intelektualnego, przede wszystkim w duchu oświecenia. My­śliciele, tacy jak B. Franklin (1706-1790), T. Jefferson (1743-1826), T. Paine (1737-1809), nawiązywali do filozofii Locke'a, angielskiego deizmu i dorobku myśli francuskiej.

Zajmowali się głównie filozofią spo­łeczną, tworząc ideologię wojny o nie­podległość. Bronili więc tezy, iż naturalne prawa człowieka - jak prawo do życia, wolności i szczęścia - two­rzą podwaliny sprawiedliwości spo­łecznej. Państwa zaś powstają właśnie po to, by chronić te niezbywalne pra­wa. Jeśli rządy tego nie czynią - muszą być zastąpione innymi.

W pierwszej połowie XDC w. w a.f. dominował nurt tradycjonalistyczny - podporząd­kowujący filozofię teologii. Repre­zentantem tej orientacji był N. Porter (1811-1892). Do nurtu tego zalicza się również amerykańską wersję szkoc­kiej szkoły zdrowego rozsądku, do­wodzącą, że na podstawie tylko sa-mooczywistych intuicji można wyka­zać istnienie Boga.

Trzecim rodzajem filozofii tego okresu był, pozostający pod wpływem romantyzmu, tzw. transcendentalizm (R.W. Emerson, H.D. Thoreau), głoszący tezę o pod­wójnym charakterze rzeczywistości, składającej się ze świata będącego przedmiotem nauk empirycznych oraz świata umysłów i duchów, poznawa­nego przy pomocy poezji i filozofii. Po wojnie domowej (1861-1865) w a.f. wzrosło zainteresowanie myślą europejską. Najbardziej wpływową stała się szkoła z Saint Louis o orien­tacji heglowskiej, kierowana przez W.T. Harissa. Tutaj też było wyda­wane pierwsze w USA czasopismo fi­lozoficzne „The Journal of Specula-tive Philosophy" (1867-1893).

Za­gadnienia filozofii spekulatywnej po­dejmował też drugi filozoficzny pe­riodyk (powstały w 1892 r.) „The Philosophical Review". Najwybit­niejszym filozofem ówczesnego ame­rykańskiego heglizmu był J. Royce (1855-1916). W końcu w. XIX w Ameryce powstał -> pragmatyzm (Ch.S. Peirce, W. James, J. Dewey), najbardziej reprezentatywny dla a.f.
kierunek, nieograniczający się przy tym wyłącznie do filozofii, ale znaj­dujący odbicie w wielu innych dyscy­plinach: prawie, naukach politycz­nych czy pedagogice.

W drugim dzie­sięcioleciu XX w. w a.f. zaczął roz­wijać się tzw. nowy realizm. Bronił on nie tylko realnej niezależności pozna­wanych rzeczy, ale i też (częściowo w duchu Platona) realności uniwersa-liów. Najbardziej znanymi postacia­mi tego prądu byli: W.P. Montague (1873-1953), krytyk neopozytywizmu oraz G. Santayana (1863-1952), na­dający realizmowi naturalistyczną interpretację. Równolegle w a.f. tego okresu funkcjonował naturalizm. Czo­łową jego postacią w metodologii był E. Nagel (1901-1985), a w teorii war­tości CI. Lewis (1883-1964) oraz R.B. Perry (1876-1957).

Dużym wpływem w USA cieszył się logiczny pozytywizm, co było związane częś­ciowo z przyjazdem do Stanów przed­stawicieli Koła Wiedeńskiego. Należy przy tym zauważyć, że amerykań­ski naturalizm i logiczny pozytywizm mają wiele wspólnego. Oba nurty są krytyczne wobec spekulatywnej me­tafizyki, oba przeczą istnieniu zasad­niczej różnicy między naukami przy­rodniczymi i społecznymi. Logiczny pozytywizm różnił się jednak od na­turalizmu w sprawie oceny sądów mo­ralnych, zajmując emotywistyczne sta­nowisko.

Z innych znaczących nur­tów XX-wiecznej a.f. należy wymie­nić: filozofię analityczną (M. Black, W.O. Quine, N. Malcolm, M. Lazerowitz, J.R. Searle, H. Putnam), filo­zofię egzystencjalną w wersji prote­stanckiej (P. Tillich), a także fenome­nologię (J. Wild). Ruch fenomenolo-giczny wydaje od 1939 r. „Philosophy and  Phenomenological Research".

Odżywają też tradycyjne zaintereso­wania metafizyką - ukazuje się pi­smo „The Review of Metaphysics", założone przez P. Weissa. Współcze­śnie w obrębie a.f. zainteresowaniem cieszy się neotomizm, marksizm, postmodernizm (R. Rorty), a także buddyzm zen.

Prowadzone są inten­sywne badania syntetyczne dotyczące historii a.f. (np. H.W. Schneider, A History of American Philosophy, New York 1963). Ponadto a.f. może poszczycić się ośmiotomową ency­klopedią filozoficzną The Encyclope-dia of Philosophy, New York—London 1967. (SJ)

Podobne prace

Do góry