Ocena brak

Alfred Whitehead (1861 - 1947) - Ontologia

Autor /Stiv Dodano /15.07.2011

Znaczącym problemem podejmowanym przez filozofów od czasów Oświecenia (J. Locke) było oddzielanie postrzeżeń istniejących rzeczy od samych rzeczy.  Świat przedstawiano niejako w dwóch wymiarach: istniejącym i poznanym. I. Kant sankcjonował ten problem, proponując przyjęcie istnienia poznawalnego  świata zjawisk, postrzeganych przez człowieka i obok niego istniejącego  świata niepoznawalnego, który nazywał „rzeczą samą w sobie” (Ding an sich).     

Whitehead zanegował to dualistyczne podejście do świata. Uznał, że doświadczamy tylko zjawisk, które istnieją  jako jedyny  świat przyrody. Zgadzał się z Machem i Avenariusem mówiąc,  że „poza doświadczeniem podmiotów nie ma nic, nic, nic, jest tylko czysta nicość”. Twierdzeniem tym wyrażał swoje obiektywno-realistyczne stanowisko, czyli uznawał,  że  świat jest zespołem realnych zdarzeń od  świadomości niezależnych. Rzeczywistość materialna nie wyłania się ze  świadomości, lecz odwrotnie, myśl, świadomość formułuje się na podstawie przyrody.     

Bytem jest rzeczywistość jako niepodzielna całość, jako połączenie wszystkiego ze wszystkim. Żaden element rzeczywistości nie istnieje samodzielnie. Nie ma czasu bez przestrzeni ani przestrzeni bez czasu, ani materii bez czasu i przestrzeni. Kardynalnym błędem człowieka jest częściowe ujmowanie rzeczywistości i mylne traktowanie abstrakcji jako konkretu. Błąd ten określał „błędem niewłaściwie umiejscowionej konkretności”. 

Podstawowym elementem bytu jest zdarzenie, a nie rzeczy, akty, a nie substancje. Zdarzenia nie są czymś oddzielnym, zlokalizowanym w określonym miejscu przestrzeni i czasu.  „Każde zdarzenie - pisał - rozciąga się na inne zdarzenia, które wchodzą w nie jako jego części i samo jest częścią innych zdarzeń, które się nań rozciągają”.   

Bytu nie można rozumieć mechanistycznie jako układu niezależnych elementów, które tylko współdziałają ze sobą. Nie jest on mechanizmem, jest organizmem. Byt istnieje jako ciągłe „przepływanie”; ciągle się tworzy; ciągle powstaje jako coś nowego, ale wśród nieustannie zmieniających się zdarzeń. W zdarzeniach niepowrotnych możemy odnaleźć stałe elementy, które Whitehead nazwał „obiektami”.     

A zatem byt jest bytem materialnym istniejącym jako zdarzenia i jako obiekty. Obiekty są ujmowane przez postrzeżenia i pojęcia. Obiektami postrzeżeniowymi są rzeczy codziennego życia, systematycznie doświadczane. Obiekty pojęciowe to obiekty wyróżniane przez naukę, np. elektron, atom. Jedne i drugie są składnikami realnej przyrody, ale nie są samodzielne. 

Obiekty i zdarzenia nie są odrębnymi bytami, są to elementy jednego świata, jedynej konkretnej rzeczywistości będącej organizmem. „Konkretne trwające jednostki są organizmami, a plan całości wpływa na cechy różnych podrzędnych organizmów składowych. W przypadku zwierzęcia stany psychiczne wchodzą w płaszczyznę całego organizmu, a przeto modyfikują plany kolejnych podrzędnych organizmów aż do najmniejszych, takich jak elektrony. Tak więc elektron w  żywym ciele różni się od elektronu poza nim z powodu planu ciała”. Jest to zasada modyfikacji. Doktrynę swoją nazwał „teorią ograniczonego mechanicyzmu”.   

Podobne prace

Do góry