Ocena brak

ALEKSANDER VI, Rodrigo Borja

Autor /Gordian Dodano /18.05.2012

(wł. Borgia), ur. 1 I 1431 w Játiva (Hiszpania), zm. 18 VIII 1503 w Rzymie, Pap. od 11 VIII 1492. Był siostrzeńcem pap. Kaliksta III; dzięki jego poparciu ukończył studia prawnicze w Bolonii i 1456 został kard. i legatem w Marchii Ankonitańskiej, a 1457 wicekanclerzem Kościoła rzym. i wodzem wojsk pap. ;

z urzędami tymi kumulował liczne bpstwa; jako wicekanclerz usprawnił działalność kancelarii pap. (dzieło Glossa in regulas Cancellariae); utrzymywał nielegalne związki z Vannozza Catanei i miał z nią 4 dzieci (Cesare, Juan, Lucrezia, Joffre), które darzył wielkim przywiązaniem;

wyniesiony do godności pap., dzięki obietnicom wynagrodzenia wyborców beneficjami, zajął się energicznie reformą administracji Państwa Kośc; wkrótce jednak pochłonęła go całkowicie troska o zapewnienie świetnego losu potomstwu: 1492 mianował Cesarego bpem Valencji i kard., zabiegał o sko-ligacenie innych dzieci z arystokratycznymi rodami Włoch i Hiszpanii.

Wywołało to niezadowolenie niektórych kardynałów, którzy znaleźli poparcie u króla franc. Karola VIII, roszczącego sobie prawa do dziedzictwa Andegawenów w pd. Włoszech;

wszczęta 1494 wojna doprowadziła do zajęcia przez Karola VIII Rzymu, lecz ostatecznie zakończyła się wyparciem Francuzów z Płw. Apenińskiego. Wzmocniwszy swą pozycję, A. kontynuował zabiegi w interesie rodziny, m.in. Juanowi oddał 1497 wydzielone z Państwa Kośc księstwo Benewentu.

Skrytobójcza śmierć Juana 14 VI 1497 wstrząsnęła A. do tego stopnia, że wyznawszy publicznie na konsystorzu 16 VI 1497 swe grzechy, zapowiedział reformę kośc, której opracowanie zlecił specjalnej komisji kard.; zredagowany przez nią projekt pozostał jednak nie zrealizowany, gdyż A., ulegając Cesaremu, powrócił wkrótce do dawnego stylu życia i rozpoczął zabiegi o utworzenie z terytorium kośc. własnego państwa; od tej pory aż do końca życia Cesare był faktycznym władcą Rzymu i Państwa Kościelnego.

W 1500 A. organizował osobiście uroczystości -> roku jubileuszowego w Rzymie i upowszechnił go 1501 na wszystkie kraje kat.; także 1500 organizował krucjatę antyturecką, nakładając na ten cél 3-letnią dziesięcinę, którą podarował na własną obronę Polsce i Węgrom, krajom bezpośrednio zagrożonym przez Turków;

1493 ustalił jako rozjemca linię demarkacyjną rozgraniczającą strefę wpływów Hiszpanii i Portugalii na nowo odkrywanych lądach i troszczył się o wysyłanie do nich misjonarzy; w Hiszpanii popierał akcję mis. wśród Maurów, wznawiając stare bpstwa pd.iberyjskie oraz rozszerzył przywileje inkwizycji; popierał reformę klasztorów we Francji 1494 i Niemczech 1500;

G. Savonaroli OP pozwolił 1493 na wyłączenie jego klasztoru we Florencji z prow, lombardzkiej, pochwalając jego zamiar przywrócenia pierwotnej karności; gdy jednak Savonarola publicznie zaatakował brak dbałości A. o wprowadzenie reform kośc, papież 1497 wyklął go; był protektorem kultu, zwłaszcza bractw NMP; m. in. odnowił konstytucję pap. Sykstusa IV w sprawie Niepokalanego Poczęcia.

A. był przyjacielem Polski; na pierwszym konsystorzu 20 X 1492 mianował kardynałem Fryderyka Jagiellończyka; w czasie wojny litewsko-moskiewskiej 1500-03 nakłaniał wielkiego księcia Iwana III do ustępstw;

popierał dążności unijne, zachęcając duchowieństwo pol. do pracy nad pozyskaniem schizmatyków; konstytucją apost. z 20 VIII 1501 potwierdził ważność chrztu udzielanego przez schizmatyków. A. był typowo renesansowym mecenasem nauki i sztuki; szczególnie dbał o uniwersytet rzym. i jego profesorów;

rozpoczął przebudowę pałacu wat. (Appartamento Borgia z freskami B. Pinturicchio) i Zamku Św. Anioła; uporządkował Civita Leonina, budując nową arterię, tzw. Via Alessandrina; jego sumptem ukończono w rzym. kościele S. Maria Maggiore kasetonowy strop wg projektu G. da Sangallo i nar. kościół hiszp. S. Maria di Monserrato, w którym znajdują się jego szczątki; 1889 wystawiono nagrobek.

A. był człowiekiem o skomplikowanej, pełnej kontrastów indywidualności, kształtowanej przez różnorodne czynniki (narzucenie mu kierunku życia, moralność renesansu, lęk o władzę, tyrania otoczenia i bardzo żywe uczucia ojcowskie). Zdecydowanie neg. sądy historyków o A., aż do L. Pastora włącznie, muszą być po odkryciu nowych źródeł nieco złagodzone, choć nie w takim stopniu, jak tego chcą G. Soranzo i O. Ferrara.
-> Borgia rodzina.

 

Pastor III; F. Gregorovius, Papst A. VI und seine Zeit, B 1942; G. Pepe, La politica dei Borgia, Na 1946; G.Soranzo, Studi intorno al papa A. VI Borgia, Mi 1950; G.B. Picotti, Nuovi studi e documenti intorno a papa A. VI, RiStI 5 (1951) 171-262; O. Ferrara, A. VI Borgia, Z 1957; H. Küchner, Der Charakter A. VI, ThZ 14(1958) 214-221.

Podobne prace

Do góry