Ocena brak

Aleksander VI — polityka i tiara

Autor /Zula Dodano /23.04.2013

Po trzech papieżach średnio uzdolnionych, ulegających wpływom i działających pod naciskiem zewnętrznychokoliczności, wybrano silną osobowość, kardynała Rodrigo Borgia, Aleksandra VI (1492-1503), który swoje wybitne przymioty umysłu wykorzystywał nieomal wyłącznie do uprawiania polityki, dającw niej prymat interesom własnej rodziny.

Rodrigo Borgia, wyniesiony do godności kardynalskiej (1456) przez swego wuja, Kaliksta III, prowadziłżycie wielkiego, światowego pana bez zasłaniania się hipokryzją. Jako papież czuł się przede wszystkimmonarchą, lecz wobec poddanych stosował znaczniejszą tolerancję niż poprzednicy, zreorganizował finanse Państwa Kościelnego i mimo długów Innocentego VIII obniżył podatki. Państwo Kościelne starałsię uczynić najsilniejszym i największym państwem włoskim, Przeciw Aleksandrowi VI wysunięto whistorii trzy szczególnie obciążające oskarżenia: usuwanie przeciwników za pomocą trucizny, uprawianieżycia miłosnego, publiczne uznanie swych nieślubnych dzieci i obdarzenie ich ślepą miłością.

Mówienie o truciźnie, zwłaszcza podawanej kardynałom dla zagarnięcia ich majątków, działa na wyobraźnię,lecz nie ma pokrycia w faktach. Krążyły na ten temat plotki, jak i o otruciu samego AleksandraVI, nie zdołano wszakże ustalić ani jednego pewnego faktu. Stwierdzono natomiast, że przez jego jedenastoletnipontyfikat zmarło mniej kardynałów niż przez krótszy pontyfikat jego poprzednika.

Rodrigo Borgia, przystojny i wymowny Hiszpan, przeznaczony do służby wojskowej i uprawiający ją wmłodości, nigdy nie przygotowywany do stanu duchownego, lubił i uprawiał miłostki. Zbyt późno upominałgo Pius II za skandaliczny wieczór, urządzony w Sienie. Rodrigo był już ojcem Juana, pierwszegoksięcia Gandii, zanim spotkał Vannozzę de Cattaneis (ok. 1468), z którą miał czworo dzieci: Cezara, Juana,Lukrecję i Joffre. Osławieni, Cezar i Lukrecja, zepsuli w szczególniejszy sposób opinię AleksandraVI u potomnych. Przez im współczesnych, w środowisku humanistów rzymskich, niedozwolone związkimiłosne i nieślubne dzieci nie były publicznie piętnowane. Wybitni uczeni i artyści, jak Leonardo da Vinci,Niccollň Machiavelli, Antonio da Sangallo, Piętro Bembo, Lodovico Ariosto, podziwiali urodę, inteligencjęi wysoką kulturę bycia Cezara i Lukrecji. Wpływ na to mógł mieć częściowo mecenat papieża,który był hojny dla twórców sławnych i mało jeszcze znanych, jak Torrigiani, rzeźbiarz później o sławiemiędzynarodowej.

Karierę swoich dzieci wiązał Rodrigo Borgia najpierw z ojczystym krajem. Juan, syn Vannozzy, zostałdrugim księciem Gandii w północnej Hiszpanii. Cezar, choć nie miał żadnych święceń, otrzymał arcybiskupstwoWalencji. Borgiowie stali się wasalami królów hiszpańskich, lecz Aleksander VI zachował samodzielnośćwobec ich polityki, zwłaszcza co do postępowania z Żydami i Maurami. Po królewskim edykcie (31.03.1492), wypędzającym Żydów, jeżeli nie nawrócą się w ciągu czterech miesięcy, udzieliłschronienia tym, którzy przybyli do Państwa Kościelnego i nigdy nie pozwolił w nim na akty nietolerancji.Gdy król portugalski Manuel uległ naciskom Hiszpanii i chciał (1497) skłonić Żydów siłą do przyjmowaniachrztu, by nie zrujnować państwa ich wypędzeniem, papież wsparł protest biskupa prowincji Algavre i wymógł na monarsze edykt tolerancyjny. Nie jego wina, że Portugalia szybko odeszła w praktyceod stosowania tego edyktu. Tolerancją było nacechowane postępowanie papieża wobec ludnościDelfinatu, Sabaudii i Piemontu, oskarżanej o sprzyjanie herezji waldensów. Aleksander VI nie chciał oddać chrześcijaństwa na usługi polityki władców.

Król francuski Karol VIII był przeciwny wyborowi Rodrigo Borgia na papieża. Jego wrogość wzrosła,gdy Aleksander VI uznał (1494) nowym królem neapolitańskim Alfonsa II z dynastii aragońskiej. SojusznikiemKarola VIII stał się dawny antagonista papieża, kardynał Giuliano della Rovere, który przebywałwe Francji jako legat papieski. Król francuski podjął (1494) wyprawę do Italii z silną armią, wyposażonąw kilkadziesiąt nowoczesnych dział, którym przeciwnik nie miał nic do przeciwstawienia.

Zwycięska bitwa pod Rapallo nad wojskami papieskimi, neapolitańskimi i florenckimi otworzyła Francuzomdrogę w głąb Italii. Zajęli Florencję, w czym Savonarola widział spełnienie swoich przepowiedni,utworzył więc w niej teokratyczną republikę. Karol VIII wkroczył do Rzymu, wyjednał sobie audiencję upapieża i doprowadził do pozornego pojednania, którego gwarancją było wydanie mu księcia Dżema iwłączenie się Cezara Borgia do wyprawy francuskiej na Neapol. Dżem zmarł w drodze, a Cezar uciekłpod osłoną nocy. Król niezrażony tymi wydarzeniami szedł naprzód. Zdobył Neapol i koronował się najego króla, a także na cesarza bizantyjskiego (12.05.1495), gdyż ostatni z Paleologów przekazał mu swojeprawa do tej korony za dożywotnią pensję.

Po łatwych sukcesach przyszły niepowodzenia. Wenecja, Florencja i Rzym sprzymierzeni w Lidze weneckiej(od 31.03.1495) wydali Francuzom bitwę pod Fornuovo. Karol VIII przebił się przez szeregi nieprzyjacielai powrócił do Francji. Rychła śmierć (1498) nie pozwoliła mu zrealizować planu ponownejwyprawy do Italii.

Aleksander VI, czując się przywódcą Italii w walce z obcymi monarchami, umacniał Państwo Kościelnewewnętrznie przez pognębienie rodu Orsinich i przez nadanie Benewentu swemu synowi Juanowi, księciuGandii. Skrytobójcza śmierć Juana, o którą obwiniano Orsinich, a w plotkach także jego brata, CezaraBorgia, wstrząsnęła papieżem. Swemu bólowi dał upust na konsystorzu, na którym mówił kardynałomrównież o konieczności reformy Kościoła. W projekcie bulli powoływał się na to, ze do reformy dążył jużjako kardynał za poprzednich czterech papieży, a jako ich następca od początku swego pontyfikatu. Podkreślił,że niezależne od niego okoliczności zewnętrzne nie pozwoliły na wykonanie reformatorskich zamierzeń,ale teraz pragnie doprowadzić je do skutku, zaczynając od kurii papieskiej, aby przybywający doRzymu przedstawiciele wszystkich narodów mieli przykład wszelkich cnót. Celem reformy postanowiłuczynić usunięcie luksusu z życia kardynałów, wytępienie symonii i stosowanie kar za konkubinat kleru.Edykty Bonifacego VIII stanowiły wzór dla projektowanych zarządzeń. Nie wydano ich, bo papież poświęcałnadal wszystkie swe siły politycznym sprawom Italii, a kolegium kardynalskie, zlaicyzowane jaki papieże tego okresu, nie było zainteresowane reformą, raczej nawet wprost jej przeciwne. Papież wszakżew tym czasie łagodnie odnosił się do Savonaroli i urządził okazały Jubileusz Roku Świętego (1500),na który przybyło wielu pielgrzymów.

Plany polityczne co do Italii wiązał Aleksander VI po śmierci Juana z osobą Cezara Borgii, którego sekularyzowałi zwolnił z godności kardynalskiej. Młody Borgia (23 lata) zawsze czuł się więcej wodzem ipolitykiem, do czego miał zdolności, aniżeli duchownym. Zwolniony dyspensą papieską z posiadanychświęceń subdiakonatu, ożenił się z siostrą króla Nawarry, Charlottą d’Albert i uzyskał od króla francuskiegotytuł księcia Valence. Po pokonaniu króla neapolitańskiego Fryderyka i zdobyciu Kapui zyskał dlasiebie księstwo Andria oraz podporządkował sobie kilka lenn w środkowej i północnej Italii. Włosi, pragnącyzjednoczenia swego kraju, widzieli w nim i w polityce Aleksandra VI urzeczywistnienie tych pragnień.Dał im wyraz humanista i dyplomata Niccolň Machiavelli w traktacie Książę. Gdy Cezar przystąpiłdo podporządkowania Sieny swej władzy, Aleksander VI nagle zmarł (18 VIII 1503).

Przyczyną śmierci niewątpliwie była częsta w Rzymie sierpniowa febra, wszakże choroba papieża i złe samopoczucieCezara po bankiecie u kardynała Adriano Corneto dały podstawę do plotki o podaniu im obu trucizny.Francja i Hiszpania zawarły rok później pokój między sobą, co utrwaliło władzę pierwszego państwa nadksięstwem mediolańskim, a panowanie drugiego na południu Italii, w Neapolu i na Sycylii. Następnypapież, Juliusz II, starał się na próżno zmienić ten układ polityczny w Italii.

Do góry