Ocena brak

ALBERTRANDI, Albertrandy JAN CHRZCICIEL bp.

Autor /Gordian Dodano /18.05.2012

ur. 7 XII 1731 w Warszawie, zm. 10 VIII 1808 tamże, Brat Antoniego, historyk, kaznodzieja. Uczył się w kolegium jez. w Warszawie; 1748 wstąpił do zak. jezuitów; 1760 podjął pracę w Bibliotece Załuskich w Warszawie, w której uporządkował zbiory i sporządził katalog;

równocześnie wykładał język hebr. w warsz. kolegium jez. (1761-63); 1765 został wychowawcą Feliksa Łubieńskiego, wnuka prymasa W.A. Łubieńskiego; był współzałożycielem „Monitora" (1765); 1767-69 pełnił funkcje prefekta studiów i ojca duchownego w kolegium jez. w Warszawie. Wystąpił z zakonu 1769; 1770 zaczął wyd. „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne", Wybór Ekonomicznych Wiadomości i Zbiór Wiadomości Gospodarskich;

pod koniec 1770 wyjechał z Feliksem Łubieńskim do Włoch; po powrocie 1773 król powierzył A. funkcję konserwatora medali staroż.; od 1774 pełnił A. obowiązki lektora król.; 1776 otrzymał nobilitację; 1775-87 brał udział w pracach Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych; 1782-85 prowadził kwerendę w archiwach Watykanu i w Neapolu;

owocem jego poszukiwań jest ponad 100 tomów materiałów dotyczących historii Polski, zawartych w tzw. Tekach A. ; 1789 wyjechał do Szwecji w charakterze sekretarza i kapelana poselstwa Jerzego Potockiego, skąd 1790 przywiózł 70 tomów odpisów archiwalnych, m.in. ok. 400 listów Hozjusza i M. Kromera, i streszczeń z archiwów w Sztokholmie, Upsali i Vadste-nie;

w styczniu tego roku został bibliotekarzem, a 1794 archiwistą król.; wrogo ustosunkowany do insurekcji kościuszkowskiej, po jej upadku wygłaszał kazania na pogrzebach ekshumowanych targowiczan; 1795 mianowano A. bpem tytuł, zenopoli-tańskim oraz wikariuszem gen. i bpem pomocniczym warszawskim.

Wyznaczony przez władze prus. na wizytatora szkół warsz. i cenzora ksiąg pol. odegrał ważną rolę w tzw. reorganizacji seminariów w Warszawie, broniąc je przed ingerencją rządu prus. (1798-1802); odznaczał się umiłowaniem języka, historii i kultury ojczystej oraz pracowitością i erudycją; był jednym z zał. i pierwszym prezesem Tow. Warszawskiego Przyjaciół Nauk (1800-08).

A. przetłumaczył na język pol. dzieło F. A. Schmidta (Dzieje Królestwa Polskiego krótko lat porządkiem opisane, Wwa 1766, Lw 18462); jest autorem rozprawy De potestate episcoporum circa Verbi Dei praedicationem commentatio, Wwa 1794, oraz dziel : Zabytki starożytności rzymskich w pieniądzach, pospolicie medalami zwanych [...] I-III, Wwa 1807, Relacje nuncjuszów apostolskich i innych osób o Polsce od r. 1548 do 1690 (wyd. E. Ry-kaczewski) I-II, B 1864, Katechizm mniejszy i większy, Wl 1817, Kazania i nauki z rękopisów pośmiertnych, Wwa 1858;

kronikarskie prace A. o królach pol. uważane są za mało krytycznie opracowane: w rpsie została rozprawa O wpływie nauki Lutra na stan Oświecenia w Polsce.

 

F. Łubieński, Pochwala Jana A., RTWPN 13(1820) 1-17; Ł. Kurdybacha, Ks. A. Jako pedagog. Karta z dziejów mysli wychowawczej XVIII w., PP 195 (1932) 227-252; K. Chodynicki, PSB I 45-46; W. Kwiatkowski, Sprawa pruskiej reorganizacji seminariów duchownych w Warszawie 1798-1802, Wwa 1936; A. Schietz, Ks. Jan A. w latach 1731-1795, NP 10(1959) 177-208; R. Piwowarczyk, Zapomniany rękopis Jana A. o reformacji i piśmiennictwie staropolskim. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach. Prace historycznoliterackie Katedry Historii Literatury Polskiej 3 (1965) 325--349; NKorbut IV 205-210.

Podobne prace

Do góry