Ocena brak

AKADEMIA BESSARIONA (Accademia Bessarionea)

Autor /koles8181000xd Dodano /19.12.2012

Ośrodek intelektualny
skupiajacy humanistów rzymskich, utworzony przez Bessariona.
Nie była to akademia w scisłym znaczeniu, lecz raczej salon pracy
twórczej w domu Bessariona, gdzie gromadzili sie entuzjasci nauki i sztuki
o najrozmaitszych osobowosciach, umysłowosciach i przekonaniach, łacinnicy
i Grecy, sceptycy i wierzacy, teologowie i humanisci, laicy i duchowni—
dokonujac wymiany mysli i pogladów (PG 161, XCVII–XCVIII).

Poczatki AB siegaja pierwszego pobytu Bessariona w Rzymie (1443–1450),
najwiekszy rozkwit przypada na czas pontyfikatu papieza Mikołaja V, a ozywienie
działalnosci i bardziej zinstytucjonalizowany charakter zaznacza sie w ostatnich
latach zycia Bessariona (zm. 1472). Najwczesniej zgromadziły sie wokół
Bessariona nastepujace osoby: Teodor Gaza, Jerzy z Trapezuntu, Poggio Bracciolini
i Lorenzo Valla; do tego grona dołaczaja zarówno gr., jak i łac. humanisci:
Demetrios Chalcondylas, Jan Lascaris, Michał Apostolios, Flavio Biondo, Andronikos
Kallistos, Giacomo Ammanati, Bartłomiej Argyropulos, Jan Argyropulos,
Bartłomiej Platina, Domizio Calderini, Jan Gatti, Valerius de Viterbo, Nicolas
Secundinus, Mikołaj Perotti, Gasparro Zacchi, Jakub Parleone (trzej ostatni byli
sekretarzami Bessariona), Jakub Sceva (Grek z Cypru i rektor Uniwersytetu Padewskiego
z 1434) i Campanus (Włosi zawdzieczaja mu pierwsza drukarnie).
Nie wszystkie z wymienionych osób stale uczestniczyły w dyskusjach i spotkaniach
AB, wiekszosc z nich pozostawała w scisłym kontakcie—osobistym
badz korespondencyjnym, na biezaco sledzac naukowe badania prowadzone
w AB. Wiadomo, ze w tzw. drugim okresie rzymskim AB uczestnicy zbierali
sie nawet codziennie i spotkania te miały ustalony program; przewodniczył im
sam Bessarion lub ktos znaczacy z jego grona, np. Teodor Gaza—princeps Bessarioneae
Accademiae. W Akademii pogłebiał swoja wiedze m.in.: gr. astronom
Jan Müller, gdy kontynuował dzieło swego mistrza Jerzego Peuerbacha Epitomae
in Claudii Ptolemaei magnam compositionem; Gulielmo Graim (pełnomocnik
ówczesnego króla Anglii) oraz Francesco di Savona de La Rovère (pózniejszy
papiez Sykstus IV).

Wymienione nazwiska osób zwiazanych z AB swiadcza o ogromnym zróznicowaniu
zainteresowan i pogladów tego grona. Ludzie ci, złaczeni wspólna
idea ratowania literatury starozytnej i przekazywania jej dziedzictwa, reprezentowali
rózne stanowiska filozoficzne i swiatopogladowe, m.in. poglady platonskie,
arystotelesowskie i epikurejskie, szkotystyczne i tomistyczne; scholastyczny
styl filozofowania scierał sie z nowym—humanistycznym; obok zagadnien humanistycznych
rozwazano problemy z zakresu biblistyki (zwł. sposób przekładu
i interpretacji Pisma Swietego) i teologii, astronomii i matematyki; konkurowały
ze soba dwa rózne sposoby dokonywania przekładów tekstów literackich i filozoficznych.
Wtych warunkach krystalizowała sie tendencja do godzenia róznych
stanowisk, do poszukiwania jednosci w róznosci pogladów—tendencja, której
sprzyjał nie tylko Bessarion, lecz takze wiele osób z jego grona.

Konfrontacja mysli łac. z bizantynska owocowała poszerzona i pogłebiona
wiedza, znajomoscia literatury, rzetelnymi przekładami, nowa metoda historyczno-
filologiczna krytycznego opracowywania kodeksów, gromadzeniem, kopiowaniem,
opracowywaniem, identyfikowaniem kodeksów, oraz ich przekładami.
Zasługa tego grona było wypracowanie nowego „modus corrigendi” dawnych
rekopisów. Starano sie zgromadzic kilka mozliwie najstarszych kopii jakiegos
dzieła, a potem korygowano odpisy na podstawie mozliwie najstarszych manuskryptów.

Pierwsza kopie sporzadzano tak, by miedzy wierszami pozostawic
duzo miejsca na ewentualne poprawki i uzupełnienia. Kopia wedrowała do rak
kardynała i jego korektorów, którzy nanosili poprawki. Powstawał tzw. codex
correctus, przekazywany do skopiowania na pergaminie, tzw. correctus pulcherrimus,
który raz jeszcze był weryfikowany przez korektora. Była to metoda
krytycznego opracowywania kodeksów wzorowana na tej z Bizancjum, jaka posługiwał
sie Maksym Planudes w swoim wydaniu pism Plutarcha. Opracowane
w ten sposób teksty ksiegozbioru Bessariona, przekazane przez niego do Wenecji,
dały poczatek jednej z pierwszych w Europie bibliotek publicznych (z której
korzystali gr. i łac. uczeni—równiez prof. uniwersytetu w Padwie).

Zbiory tej
biblioteki stanowiły podstawe słynnych edycji Alda Manuzia, który w pewnym
sensie kontynuował tradycje AB, co przyspieszyło w Europie łac. rozwój humanizmu.

Podobne prace

Do góry