Ocena brak

AGNUS DEI

Autor /Chester Dodano /18.05.2012

Baranku Boży, w liturgii rzym. śpiew błagalny powtarzany trzykrotnie (czasem więcej razy) stanowiący cz. mszy i zakończenie litanii; w muzyce — stała ostatnia cz. wielogłosowej cyklicznej formy muz. zwanej missa.

Składa się z inwokacji Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, skierowanej do Chrystusa nazywanego-* Barankiem Bożym (J 1, 29) oraz z wezwania błagalnego miserere nobis, zastępowanego przy ostatnim powtórzeniu prośbą dona nobis pacem (prośba ta pojawia się w-> tropariach z X i XI w.); pierwotnie po każdym wezwaniu A.D. śpiewano miserere nobis; zwyczaj ten pozostał do dziś w bazylice later, i we mszy Wielkiego Czwartku;

od XI w. we mszach żałobnych zamiast miserere nobis zaczęto używać błagania dona eis requiem, dodając za trzecim razem,... sempiternam; w litaniach na pierwsze wezwanie odpowiada się prośbą parce nobis Domine, na drugie exaudí nos Domine, na trzecie miserere nobis.
A.D. weszło do liturgii rzym. najprawdopodobniej pod wpływem Kościoła wschodniego.

Wprowadzono ten śpiew najpierw do litanii i hymnu Gloria in excelsis, a od czasów pap. Sergiusza I, albo krótko przed nim (przełom VII i VIII w.), zaczęto go używać podczas ofiary eucharyst. jako śpiewu towarzyszącego łamaniu chleba, przygotowującego do przyjęcia komunii św. Powtarzano go tak długo, jak długo trwał obrzęd łamania, aż do momentu rozpoczęcia rozdzielania eucharystii.

Stopniowe skracanie obrzędu łamania chleba i w końcu zredukowanie go do łamania jednej hostii (X-XII w.) zadecydowało o zwyczaju trzykrotnego powtarzania A.D. (XI w.) i związaniu go z udzielaniem pocałunku pokoju. Znalazło to wyraz w błaganiu o pokój przy trzecim powtórzeniu A.D. We mszach, w których nie było pocałunku pokoju i modlitwy o pokój, śpiew A.D. kończył się prośbą o odpoczynek wieczny dla zmarłych.

Prostota melodii nasuwa przypuszczenie, że A.D. był śpiewany pierwotnie przez celebransa i lud; od przełomu XI i XII w. śpiewała go schola. W tym samym czasie przyjmuje się praktyka odmawiania A.D. przez celebransa najpierw tylko we mszach czytanych, a później nawet w śpiewanych.

Ordo Missae z 1969 powróciło do pierwotnego zwyczaju śpiewania A.D. podczas łamania hostii i powtarzania wezwań aż do chwili zakończenia tego obrzędu. Śpiew A.D. należy do chóru (lub kantora) i ludu. Chór lub kantor śpiewa inwokacje, a lud odpowiada błaganiem miserere nobis; ostatnia inwokacja musi się kończyć prośbą dona nobis pacem. Ta sama zasada ma zastosowanie także we mszach za zmarłych. We mszy wigilii wielkanocnej opuszczano A.D. do 1970.

Podobnie jak inne stałe części mszy A.D. było często tropo-wane (-> tropy), na co dowody spotyka się jeszcze w XVI w. w rpsach polskich. Struktura muz. A.D. wiąże się zazwyczaj ze schematem aaa (niekiedy z odmiennym początkiem drugiego a lub aba). Graduale romanům i Kyriale zawierają 20 melodii A.D. A.D. jako zakończenie litanii znane było już w VIII w.

 

M. Andrieu, Immixtio et consecrado, P 1924; K, G. Feilerer, Die Messe, Dm 1951; Jungmann MS U 413-422; Righetti III 497-499; L. Kunz. LThK.

Podobne prace

Do góry