Ocena brak

AGATA Św.

Autor /Chester Dodano /17.05.2012

Męczenniczka z 111 w., zm. w Katanii (Sycylia), prawdopodobnie w czasie prześladowania za cesarza rzym. —> Decjusza.

I. Kult — W V w. imię A. włączono do kanonu mszy rzym., ambrozjańskiej i raweńskiej, później także do Litanii do Wszystkich Świętych, co dowodzi, że kult jej istniał już wcześniej ;

w VI w. występuje w Martyrologium hieronimiańskim i w Kalendarzu kartagińskim ; o wczesnej czci oddawanej A. w Rzymie świadczy także Liber Pontificalis, wg którego pap. Symmach (498-514) zbudował tu bazylikę pod jej wezw., a pap. Grzegorz Wielki (590-604) poświęcił jej kościół, zajmowany przedtem przez Gotów (Santa A. dei Goti);

z VI w. pochodziła też prawdopodobnie nie zachowana Passio, którą uważa się za źródło trzech pasji późniejszych, nie mających wartości hist.; wg nich A., pochodząca z możnego rodu w Katanii, nie chciała zostać żoną prefekta tego miasta, Kwincjana, za co skazano ją na przebywanie w domu pubi., a potem wtrącono do więzienia, gdzie obcięto jej piersi;

uzdrowiona przez Piotra Apostoła, została w końcu spalona na rozżarzonych węglach; po jej śmierci, w czasie wybuchu Etny, lawa grożąca zniszczeniem Katanii, przetoczyła się obok miasta, co przypisywano opiece A. ; z tego powodu czczona jest jako patronka Katanii, a także jako orędowniczka w niebezpieczeństwie pożaru i patronka ludwisarzy.

Kult A. rozprzestrzenił się szybko w całym Kościele; w Polsce święcono w jej uroczystość chleb, sól i wodę, które spożywane w czasie burzy miały chronić przed pożarem ; kobiety uciekały się do niej w chorobach, szczególnie piersi.

Niektórzy badacze racjonalistyczni (R. Eisler) zaprzeczają istnieniu A. i wyprowadzają jej cześć z kultu pogańskich bogiń Izydy i Persefony; większość jednak przyjmuje autentyczność postaci A., chociaż nie wyklucza możliwości włączenia do jej Passio wątków zaczerpniętych z kultu bogiń pogańskich; święto 5 II.

 

Delehaye OC 311 ; Duchesne PL 1 262. 312; A. Fischer, Sól iw. A., Kalendarz rolnika polskiego, 1925, 103-107; H. Dorrie, RAC I 179-184; Aurenh I 66-69; E. Mioni, Studi su Santa A. e il suo culto nella ricorrenza del XVII centenario del martirio. Archivio storico per la Sicilia orientale 48 (1953); Bystroń KIP 100-101; Kultura ludowa Wielkopolski, Pz 1957, III 525.

 

2. W ikonografii — Do XIV w. A. .była przedstawiana z palmą lub krzyżem w ręku (mozaika z VI w. w bazylice w Parenzo, mozaika przedstawiająca procesję świętych w kościele S. Apolináře Nuovo w Rawennie z VI w., obraz w nawie głównej Soboru Sofijskiego w Kijowie z XI w., mozaika w katedrze w Montrealu z XII w.).

W nawiązaniu do legend i żywotów przedstawiano A. w sztuce późniejszej z obciętymi piersiami, umieszczonymi zazwyczaj na misie, książce lub płaszczu, trzymanymi w ręku (F. de Zurbarán 1630, Muzeum Montpellier), z zapaloną pochodnią (figura A. w katedrze św. Stefana w Wiedniu z XIV w.), z miniaturą płonącego domu lub chlebem (F. Herlin, skrzydło ołtarza z kościoła św. Jerzego w Dinkelsbühl, z końca XV w.).

Najliczniejsze przedstawienia A. w otoczeniu świętych występują w późnym gotyku na terenie Niemiec oraz w sztuce wł. i hiszp. w okresie renesansu i baroku. Przedstawienia z życia i legend o A. spotyka się w miniaturach od XI w. (Biblioteka Wat.) oraz w obrazach przedstawiających zwł. główną scenę męczeństwa A. (Giulio Campi, kościół św. A. w Cremonie, XVI w.; Sebastiano del Piombo, 1520, Palazzo Pitti we Florencji; B. Tiepolo, 1750, Muzeum w Berlinie).

W sztuce pol. do nielicznych przedstawień należy A. wśród świętych towarzyszących Madonnie, umieszczona na predelli tryptyku Wniebowzięcia NMP z Warty, z XVI w. (obecnie w Muzeum Nar. w Warszawie).

 

Künstle 37-39; Braun TA 38-42; Rćau III 1, 27-32; MPol 1 329; Kaftal CS 5-14; Aurenh 66-69.

Podobne prace

Do góry