Ocena brak

AFRYKA - HISTORIA

Autor /Szczepan Dodano /22.09.2011

Afryka najprawdopodobniej stanowi kolebkę ludzkości -tu odkryto (Kenia i Tanzania) najstarsze szczątki człowieka, datowane na ok. 2,2 mln lat p.n.e. Najdawniejsze cywilizacje afrykańskie powstały w Egipcie (ok. IV tysiąclecia p.n.e.) i w fenickiej Kartaginie (od XI w. p.n.e. w Afryce Północnej faktorie handlowe i kolonie); w IV w. p.n.e. Aleksander III Wielki podbił Egipt; ekspansja Rzymu w II i I w. p.n.e. doprowadziła do zniszczenia Kartaginy i opanowania całego wybrzeża północnej Afryki; w V w. nad północno-zachodnią Afryką zapanowali Wandalowie, w VI w. cesarstwo bizantyńskie; w północno-wschodniej Afryce od XII/XI w. p.n.e. w Nubii państwo Kusz, które w VIII w. p.n.e. podbiło Egipt; w północnej Etiopii w I w. państwo Aksum, schrystianizowane w IV w.; w VII w. północną Afrykę opanowali Arabowie, sięgając po Sudan i tereny obecnej północnej Nigerii; w VIII-X w. dotarli do wybrzeża wschodniej Afryki, od Półwyspu Somalijskiego do rzeki Zambezi, tworząc wiele osad handlowych; znaczna część Afryki znalazła się w strefie wpływów islamu i kultury arabskiej; w XVI w. północna Afryka została podporządkowana Turcji.

Najstarsze państwa w Czarnej Afryce powstały w środkowo-zachodniej części kontynentu: ok. III-IV w. na szlaku handlu złotem i solą z Afryką Północną państwo Ghana, później Songhaj (VII w.) i Mali (XIII w.) -zislamizowane, kontrolujące transsaharyjskie szlaki karawanowe, swym wpływem sięgały daleko na południe; podboje Marokańczyków i rozpad Songhaju doprowadziły do przesunięcia się głównych szlaków handlowych na wschód (obecna północno-zachodnia Nigeria) i rozkwitu państw-miast z islamizowanego ludu Hausa (VIII-XVIII w.); na tym terenie istniało także od XII w. państwo Benin oraz państwa Jorubów (Ojo, Ife i in.), ponadto od XVII w. państwo Aszantów (tereny obecnej Ghany) i silne państwo Dahomej (od XVIII w., obszar obecnego Beninu); ich bogactwo pochodziło gł. z handlu złotem, niewolnikami i wyrobami rzemiosła; początku IX w. sięgały państwa ludów Mossi i Fulanów (obszar obecnego Mali); nad jeziorem Czad od VIII w. rozwijało się państwo Kanem (od XV w. jako Bornu); w środkowej Afryce ważną rolę odgrywało państwo Kongo; w południowej Afryce najpotężniejszymi państwami były: Wielkie Zimbabwe (od X w.), a następnie Monomotapa (powstałe w XV w.). Odkrycie przez Portugalczyków morskiej drogi do Indii (XV w.) zwróciło uwagę państw europejskich na wybrzeża Afryki; w XVI-XVIII w. powstały portugalskie, hiszpańskie, angielskie, holenderskie i francuskie forty i faktorie handlowe zainteresowane gł. handlem złotem i niewolnikami; od początku XVI w. rozpoczął się wywóz afrykańskich niewolników do Ameryki Południowej, później także do Ameryki Północnej (do czasu zniesienia niewolnictwa w XIX w. wywieziono z Afryki łącznie ok. 100 mln ludzi); 1847 utworzono niepodległe państwo Liberię, gdzie osiedlono wyzwolonych niewolników z Ameryki Południowej i Północnej. Podbój kolonialny Afryki zakończył się w końcu XIX w.; na przełomie XIX i XX w. cały kontynent (z wyjątkiem Etiopii i Liberii) został podzielony na kolonie i protektoraty Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Włoch, Portugalii, Hiszpanii i Niemiec (po I wojnie światowej utraciły kolonie).

W okresie międzywojennym intensywna eksploatacja bogactw naturalnych kolonii oraz sporadyczne powstania antykolonialne (tłumione przez wojsko), rozwój panafrykanizmu (1919 -program stopniowego przyznawania praw politycznych i obywatelskich rdzennym Afrykańczykom), niepodległość Egiptu (formalnie 1922, faktycznie -1936). Po II wojnie światowej wzrost dążeń wyzwoleńczych w Afryce: lata 50. -niepodległość państw arabskich oraz Ghany i Gwinei, przełom lat 50. i 60. -autonomia kolonii brytyjskich (w ramach Wspólnoty Narodów) i francuskich (we Wspólnocie Francuskiej), a następnie ich niepodległość (17 państw uzyskało niepodległość w 1960, zwanym rokiem Afryki, pozostałe w pierwszej połowie lat 60.), wojny wyzwoleńcze w koloniach portugalskich (do połowy lat 70.), w Rodezji Południowej (1980 -Zimbabwe) i Namibii (1990) oraz walka przeciwko apartheidowi w RPA (zniesiony 1991); wraz z dekolonizacją Afryki rywalizacja między Wschodem i Zachodem o wpływy na kontynencie afrykańskim.

Główne tendencje polityczne w niepodległych państwach Afryki: z jednej strony - prozachodnie i podtrzymywanie silnych związków z byłymi metropoliami (państwa frankofońskie, członkowie brytyjskiej Wspólnoty Narodów), z drugiej strony - orientacja na "niekapitalistyczny rozwój" wraz z koncepcją "socjalizmu afrykańskiego", z czasem państwa z rozwiązaniami ustrojowymi wzorowanymi na komunistycznych; w latach 70.-80. rozpowszechnione rządy jednopartyjne (na ogół równoznaczne z dominacją plemienną), liczne zamachy stanu i rządy wojskowe, także długoletnie dyktatury; na przełomie lat 80 i 90., pod naciskiem opozycji, liberalizacja wewnętrzna i zaznaczający się zwrot ku pluralizmowi wraz z wprowadzeniem systemów wielopartyjnych. Stosunki wewnątrzpolityczne: różnice etniczne i religijne, a także rywalizacja międzyplemienna wywoływały w przytłaczającej większości państw Afryki konflikty wewnętrzne, stając się w wielu przypadkach powodem długotrwałych wojen domowych, wyniszczających kraj i jego gospodarkę; te same przyczyny doprowadzały często do zamachów stanu i przejmowania władzy przez wojsko.

Sytuacja ekonomiczna: państwa Afryki, z wyjątkiem RPA, w czasach kolonialnych będące na ogół jedynie zapleczem surowcowym, nie zdołały dokonać przebudowy wewnętrznych struktur gospodarczych -uprzemysłowić się i uniezależnić ekonomicznie; spadek cen surowców naturalnych w latach 80. i 90. spowodował załamanie gospodarcze wielu z nich; od połowy lat 70. olbrzymie braki żywności i klęski głodu -przy długotrwałych suszach i wyżu demograficznym prymitywne rolnictwo nie było w stanie zapewnić samowystarczalności żywnościowej; ponadto, w wielu krajach, wojny domowe spowodowały masowe porzucanie ziemi i migrację ludności wiejskiej do szybko rozrastających się aglomeracji miejskich, a w konsekwencji gwałtowny spadek produkcji rolniczej; w rezultacie występowała konieczność importu żywności, podstawowych produktów przemysłowych, a także broni, co spowodowało stały wzrost zadłużenia zagranicznego; w latach 80. i 90. liczne międzynarodowe akcje pomocy humanitarnej dla głodujących w Afryce.

Stosunki międzypaństwowe: strukturą regionalną oraz międzynarodowoprawną zrzeszającą wszystkie państwa Afryki (również RPA od 1994) jest Organizacja Jedności Afrykańskiej (OJA, założona 1963), istnieją także organizacje i koalicje regionalne; niepodległe państwa Afryki pozostawały w granicach, wytyczanych administracyjnie w czasach podziałów kolonialnych, dzieląc zwarte grupy etniczne; mimo zasady integralności terytorialnej i suwerenności (Karta OJA, 1963), liczne roszczenia terytorialne, wraz ze wspomaganiem ruchów separatystycznych (plemiennych i religijnych) -przyczyną konfliktów granicznych i wojen; w sporach i konfliktach zbrojnych częstym mediatorem OJA.

Podobne prace

Do góry