Ocena brak

ACTIO – POJĘCIE I ZNACZENIE

Autor /Pompejusz Dodano /21.11.2011

Actio to działanie, czyn lub rozprawa sądowa. Chodzi jednak głownie o czynności o charakterze procesowym. Pojęcie to nie było jednak dokładnie zdefiniowane. W języku prawniczym actiones oznaczało działanie według prawa. Actio był to zatem zespół czynności procesowych (powoda lub pozwanego) dopuszczanych i sanowanych przez władzę publiczną w postaci jej przedstawiciela (w osobie magistratur). Był to akt, za pomocą którego pokrzywdzony wzywał pomocy państwa przeciwko naruszycielowi jego praw. W tym znaczeniu actio stawało się środkiem ochrony procesowej.

Actio wielokrotnie utożsamiało się z prawem materialnym. Prawnicy używali tego pojęcia zamiennie (jako akt prawa procesowego lub materialnego). Jednak w większości przypadków actiones nie miały swego odpowiednika w prawie materialnym. Actiones kształtował pretor. Niezależnie od tego czy w prawie cywilnym poszkodowany miał ochronę czy nie, pretor i tak przyznawał środek ochrony w postaci actiones w swym corocznym edykcie, bo tak wymagały zasady dobrej wiary. Były jednak przypadki, gdy actiones znajdowały oparcie w prawie materialnym – actiones stricti iuris (powództwa ścisłego prawa), które były oparte na prawie cywilnym dla obywateli rzymskich.

Actiones może zatem oznaczać zarówno uprawnienia materialne, wynikające z prawa cywilnego (może być prawem podmiotowym, jakie na podstawie ustawy przysługuje obywatelowi) ale pojęcie można rozumieć w sensie procesualnym (jako środek ochrony procesowej). W republice i pryncypacie używano go zamiennie, w znaczeniu materialnym bądź procesowym w zależności od tego czy roszczenie wynikało z prawa materialnego czy też nie.

Z czasem podział ten stracił na znaczeniu. Edykt pretora został bowiem około 130 r. skodyfikowany. Nastąpiła identyfikacja prawa podmiotowego z actio i doszło do równowagi między prawem materialnym a procesowym. Nastąpiła identyfikacja actio w znaczeniu materialnym z actio w znaczeniu formalnym. Doprowadziła ona do wykształcenia się actio w znaczeniu materialno-prawnym jako roszczenia wynikającego z prawa materialnego (bez względu na efekt procesowy, jaki przyniesie jego dochodzenie). Według Celsusa actio jest prawem sądowego dochodzenia tego, co się komu należy. Niezależnie od tego czy roszczenie zostanie w procesie uznane czy nie actiones służy do dochodzenia tego roszczenia. System actiones był niezwykle rozbudowany. Kolejni pretorzy i jurysprudencja r tworzyli nowe actiones.

W historycznym rozwoju procesu rzymskiego wyróżniamy 3 etapy pojmowania actio:

  1. Jako środek procesowy

  2. Jako zamiennie: środek procesowy lub materialnoprawny

Jako środek materialnoprawny. W dominacie actiones zaczęto pojmować w znaczeniu tylko materialnym a nie procesowym.

Do góry